สัญญาจ้างปีต่อปี หมดสัญญาแล้วไม่จ้างต่อ: นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยไหม? เช็ก ม. 118
9 พ.ย. 25690
การทำงานภายใต้ "สัญญาจ้างแบบมีกำหนดระยะเวลา" เช่น สัญญาจ้าง 1 ปี หรือสัญญาปีต่อปี กลายเป็นรูปแบบสัญญายอดนิยมที่หลายองค์กรนำมาใช้กับคนทำงานรุ่นใหม่ ตั้งแต่พนักงานธุรการ การตลาด โปรแกรมเมอร์ ไปจนถึงงานบริการลูกค้า แต่สิ่งที่สร้างความเจ็บปวดและเข้าใจผิดกันมากที่สุด คือเมื่อทำงานจนครบกำหนดสัญญา แล้ววันหนึ่งฝ่ายบุคคลเดินมาแจ้งว่า "สิ้นเดือนนี้หมดสัญญาจ้างพอดี บริษัทตัดสินใจไม่ต่อสัญญาใหม่นะ ขอให้แยกย้ายกันด้วยดี โดยบริษัทไม่ต้องจ่ายเงินชดเชยใดๆ เพราะไม่ได้เลิกจ้าง แต่เป็นการสิ้นสุดสัญญาตามเวลาที่ตกลงกันไว้" คำพูดนี้ทำให้คนทำงานหลายคนยอมเดินจากไปมือเปล่า คำถามสำคัญคือ ตามกฎหมายแรงงานไทย การหมดสัญญาจ้างแล้วไม่ต่อ นายจ้างได้รับการยกเว้นไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยจริงหรือ?
(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)
ปกรณ์ ทำงานเป็นเจ้าหน้าที่กราฟิกดีไซเนอร์ในบริษัทแห่งหนึ่ง โดยเซ็นสัญญาจ้างคราวละ 1 ปี และบริษัทได้ต่อสัญญาต่อเนื่องมาแล้ว 3 ครั้ง รวมอายุงาน 3 ปีเต็ม ได้รับเงินเดือน 35,000 บาท เมื่อสัญญาปีที่สามกำลังจะสิ้นสุดลง ฝ่ายบุคคลได้แจ้งล่วงหน้า 15 วันว่า "บริษัทขอปรับลดขนาดทีมและจะไม่ต่อสัญญาจ้างปีที่สี่ให้ ขอให้ปกรณ์ส่งมอบงาน โดยบริษัทไม่มีหน้าที่ต้องจ่ายค่าชดเชย เพราะเป็นสัญญาจ้างที่มีกำหนดเวลาแน่นอน" ปกรณ์รู้สึกตกใจเพราะตนเองทำงานให้บริษัทเต็มเวลามาตลอด 3 ปี และสงสัยว่าตนเองมีสิทธิรับเงินชดเชยหรือไม่
ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้บัญญัติคุ้มครองลูกจ้างสัญญาจ้างชั่วคราวไว้อย่างชัดเจน ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118:
• หมดสัญญาจ้าง กฎหมายถือว่าเป็นการ "เลิกจ้าง" (มาตรา 118 วรรคสอง): กฎหมายระบุความหมายของการเลิกจ้างไว้อย่างชัดแจ้งว่า "การเลิกจ้าง หมายความรวมถึงการที่นายจ้างให้ลูกจ้างออกจากงานโดยไม่จ่ายค่าจ้างให้ ไม่ว่าจะเป็นเพราะเหตุสิ้นสุดสัญญาจ้างหรือเหตุอื่นใด" นั่นแปลว่า เมื่อครบกำหนดสัญญาแล้วบริษัทไม่ต่อสัญญาใหม่ กฎหมายถือว่านายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้างทันที
• ข้อยกเว้นที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยมีเงื่อนไขแคบมาก (มาตรา 118 วรรคสามและสี่): นายจ้างจะได้รับยกเว้นไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อหมดสัญญาได้ เฉพาะงาน 3 ประเภทที่มีกำหนดเวลาแล้วเสร็จไม่เกิน 2 ปี ได้แก่ (1) งานในโครงการเฉพาะที่ "มิใช่งานปกติของธุรกิจ" (2) งานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราว และ (3) งานตามฤดูกาล
• หากเป็น "งานปกติของธุรกิจ" ต้องจ่ายค่าชดเชยเสมอ: งานกราฟิก งานการตลาด หรืองานออฟฟิศทั่วไป ถือเป็นงานปกติในธุรกิจของบริษัท ไม่ใช่งานโครงการพิเศษหรือตามฤดูกาล แม้นายจ้างจะให้เซ็นสัญญาปีต่อปี เมื่อไม่ต่อสัญญา นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่าย "ค่าชดเชยตามอายุงาน" เสมอ โดยการนับอายุงานให้นับต่อเนื่องทุกสัญญาจ้างตามมาตรา 20 (เช่น ปกรณ์ทำงานครบ 3 ปี ได้รับค่าชดเชย 180 วันของค่าจ้างสุดท้าย เท่ากับ 210,000 บาท)
• ดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี: หากนายจ้างปฏิเสธการจ่ายค่าชดเชย ต้องรับผิดเสียดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)
แนวทางรับมือและทวงสิทธิเมื่อไม่ได้รับการต่อสัญญาจ้าง:
• ตรวจสอบลักษณะงานในสัญญา: ดูว่าตำแหน่งงานเป็นงานปกติของบริษัทหรือไม่ หากเป็นงานทั่วไป ย่อมมีสิทธิได้รับค่าชดเชย
• รวบรวมสัญญาจ้างทุกฉบับ: เก็บสำเนาสัญญาจ้าง สลิปเงินเดือน และหลักฐานการทำงานต่อเนื่องตั้งแต่วันแรกเพื่อใช้คำนวณอายุงานสะสม
• ทำหนังสือทวงถามค่าชดเชยอย่างเป็นทางการ: แจ้งฝ่ายบุคคลโดยอ้างสิทธิตามมาตรา 118 วรรคสอง และวรรคสาม
• ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน: หากนายจ้างยังคงปฏิเสธ สามารถยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่เพื่อมีคำสั่งเรียกเงินชดเชยคืนทันที
สัญญาจ้างปีต่อปีไม่ใช่ช่องโหว่ทางกฎหมายให้นายจ้างใช้ปลดคนโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย หากคุณทำงานปกติให้องค์กรอย่างต่อเนื่อง สิทธิในเงินชดเชยย่อมเป็นของคุณเสมอตามกฎหมาย
แหล่งอ้างอิง
• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9, 20 และ 118
• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562
• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน