ยืดทดลองงานเกิน 119 วัน เลิกจ้างไม่จ่ายค่าชดเชย! ส่องกลโกงต่อโปรฯ กับสิทธิแรงงานที่ห้ามมองข้าม

คำถามนี้เกิดขึ้นกับคนทำงานจำนวนมาก หลายบริษัทมักใช้คำว่า "ขยายเวลาโปรโมชั่น" หรือกำหนดทดลองงานไว้ 150 - 180 วัน เพื่อดึงเวลาประเมิน และมักเข้าใจเอาเองว่า ตราบใดที่ยังไม่พ้นช่วงทดลองงาน บริษัทจะปลดพนักงานเมื่อไหร่ก็ได้โดยไม่ต้องจ่ายเงินชดเชย แต่ในความเป็นจริงของกฎหมายแรงงานไทย นี่คือความเข้าใจผิดมหันต์ที่ทำให้นายจ้างแพ้คดีมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน

กฎหมายแรงงานไม่มีคำว่า "พนักงานทดลองงาน" ในหมวดค่าชดเชย

สิ่งแรกที่คนทำงานต้องเข้าใจคือ ใน พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ไม่มีบทบัญญัติใดที่แยกแยะสิทธิของ "พนักงานประจำ" ออกจาก "พนักงานทดลองงาน" กฎหมายคุ้มครองแรงงานถือว่าทุกคนคือ "ลูกจ้าง" เท่าเทียมกันตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงาน

ตามมาตรา 118 (1) แห่ง พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 บัญญัติเด็ดขาดว่า:
"ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบหนึ่งร้อยยี่สิบวัน แต่ไม่ครบหนึ่งปี ให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายสามสิบวัน"

หัวใจของกฎหมายข้อนี้คือนับ "อายุงานติดต่อกันจริง":

• ไม่ว่าสัญญาจะเขียนว่าทดลองงาน 4 เดือน 5 เดือน หรือ 6 เดือน

• ไม่ว่าจะเซ็นเอกสารต่อโปรฯ ขยายเวลาออกไปกี่ครั้ง

• ตราบใดที่ทำงานติดต่อกันมาจนถึง "วันที่ 120" สิทธิในการได้รับค่าชดเชย 30 วันจะเกิดขึ้นทันทีตามกฎหมาย หากบอกเลิกจ้างหลังจากนั้น นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชย 1 เดือนเสมอ!

ข้อสัญญาที่ระบุว่า "ไม่ผ่านโปรฯ ไม่จ่ายค่าชดเชย" ตกเป็นโมฆะ!

หลายบริษัทพยายามลักไก่เขียนในสัญญาจ้างว่า "หากเลิกจ้างช่วงทดลองงาน ลูกจ้างยินยอมไม่รับค่าชดเชยใดๆ"

ตาม ป.พ.พ. มาตรา 150 ข้อตกลงใดที่มีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อย ข้อตกลงนั้นย่อมตกเป็น "โมฆะ" สิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 เป็นกฎหมายความสงบเรียบร้อย นายจ้างและลูกจ้างไม่สามารถตกลงยกเว้นได้ ข้อความที่ลิดรอนสิทธิจึงไม่มีผลบังคับใช้ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

นอกจากค่าชดเชย 30 วัน ยังต้องได้ "ค่าตกใจ" ตามมาตรา 17

สัญญาจ้างทดลองงาน ถือเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน หากประเมินไม่ผ่านโปรฯ แล้วสั่งให้ออกทันทีโดยไม่ได้แจ้งล่วงหน้าตามงวดการจ่ายค่าจ้าง นายจ้างต้องจ่าย "สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (ค่าตกใจ)" ตามมาตรา 17 เพิ่มเติมอีก 1 งวดด้วย การให้ออกกะทันหันจึงต้องได้รับเงิน 2 ส่วนเสมอ

เคสตัวอย่างจำลอง

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

ภานุ ทำงานตำแหน่งเจ้าหน้าที่การตลาด เงินเดือน 35,000 บาท สัญญาจ้างระบุช่วงทดลองงาน 120 วัน เมื่อครบ 3 เดือน บริษัทขอต่อเวลาทดลองงานออกไปอีก 45 วัน จนกระทั่งทำงานถึงวันที่ 135 ผู้จัดการสั่งให้ออกทันทีสิ้นสัปดาห์นั้นโดยไม่จ่ายค่าชดเชย อ้างว่ายังไม่ผ่านโปรฯ

ภานุไปยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน ผลการวินิจฉัยชี้ขาดว่า ภานุมีอายุงานติดต่อกันเกิน 120 วันแล้ว นายจ้างจึงต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 (1) จำนวน 30 วัน เป็นเงิน 35,000 บาท และเนื่องจากให้ออกทันทีโดยไม่บอกกล่าวล่วงหน้า จึงสั่งให้นายจ้างจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 อีก 1 งวด เป็นเงินรวม 70,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย

ขั้นตอนเตรียมตัวและแนวทางรับมือ

• นับอายุงานตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงาน: รวมวันหยุดเสาร์-อาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ หากเกิน 119 วัน สิทธิค่าชดเชย 30 วันเกิดขึ้นแล้ว

• อย่าเซ็นใบลาออกเองเด็ดขาด: การเซ็นลาออกจะทำให้คุณสูญเสียสิทธิค่าชดเชย 30 วันและค่าตกใจทันที

• ยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน: หากบริษัทจ่ายเงินไม่ครบ ให้ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานในพื้นที่ทันที

การทดลองงานเป็นเครื่องมือวัดความเหมาะสมในการทำงาน แต่ต้องไม่ถูกบิดเบือนมาใช้ลิดรอนสิทธิตามกฎหมายของคนทำงาน

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 17, 118, 119)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 150, 582)

• พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 (มาตรา 49)