ถูกเลิกจ้าง-บริษัทปิดกิจการหนีหนี้ ไม่ยอมจ่ายค่าชดเชย: ขอรับเงิน 'กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง' ได้อย่างไร? เช็ก ม. 126 และ 134

1. "กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง" คืออะไร? (มาตรา 126)

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 126 ได้จัดตั้ง "กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง" ขึ้นในกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นทุนสงเคราะห์แก่ลูกจ้างในกรณีที่ลูกจ้างออกจากงาน หรือลูกจ้างเสียชีวิต หรือกรณีอื่นตามที่กำหนด

กองทุนนี้ทำหน้าที่เปรียบเสมือน "เงินกู้ชีพฉุกเฉิน" ให้แก่ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง หรือบริษัทปิดกิจการ โดยนายจ้างไม่ยอมจ่ายค่าชดเชย หรือไม่จ่ายเงินอื่นที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายตามกฎหมาย

2. สิทธิและอัตราเงินสงเคราะห์ที่ลูกจ้างจะได้รับ (มาตรา 134)

ตามมาตรา 134 และระเบียบคณะกรรมการกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ได้กำหนดหลักเกณฑ์การจ่ายเงินสงเคราะห์เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนไว้ดังนี้:

• กรณีค่าชดเชยค้างจ่าย (มาตรา 118): หากนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย กองทุนจะจ่ายเงินสงเคราะห์ให้ตามสัดส่วนอายุงาน เช่น อายุงาน 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี ได้รับ 30 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำ, อายุงาน 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี ได้รับ 60 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำ และอายุงาน 3 ปีขึ้นไป ได้รับสูงสุดตามเพดานที่คณะกรรมการฯ กำหนด (สูงสุด 60–100 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน)

• กรณีค่าจ้างค้างจ่ายหรือเงินอื่น: ได้รับเงินสงเคราะห์ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการยังชีพเบื้องต้น

3. กองทุนจ่ายเงินให้ก่อน แล้วไป "ไล่เบี้ยยึดทรัพย์นายจ้างเอง"

ข้อดีที่สุดของกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างคือ เมื่อลูกจ้างได้รับเงินสงเคราะห์จากกองทุนไปแล้ว กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างจะ "รับช่วงสิทธิ" ของลูกจ้างตามกฎหมาย เพื่อไปดำเนินการฟ้องร้อง บังคับคดี และยึดทรัพย์สินของนายจ้างหรือบริษัทที่หนีหนี้มาชดใช้คืนให้แก่กองทุนเอง ลูกจ้างจึงไม่ต้องแบกรับภาระในการตามล่าฟ้องร้องนายจ้างเพียงลำพัง (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

คุณมานพ พนักงานฝ่ายผลิตในโรงงานผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อายุงาน 4 ปี เงินเดือน 18,000 บาท วันหนึ่งโรงงานปิดประตูรั้ว ปลดป้าย และเจ้าของบริษัทปิดโทรศัพท์หนีหนี้ ทิ้งพนักงาน 80 คนโดยไม่จ่ายค่าจ้างงวดสุดท้ายและค่าชดเชย มานพและเพื่อนๆ จึงรวมตัวกันไปยื่นคำร้อง (คร.7) ต่อพนักงานตรวจแรงงาน

ผลทางกฎหมาย: พนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่งให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยและค่าจ้าง แต่เมื่อพ้นกำหนด 30 วันนายจ้างยังคงหลบหนี พนักงานตรวจแรงงานจึงแนะนำให้มานพและเพื่อนๆ ยื่นขอรับเงินสงเคราะห์จากกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง (แบบ สล.1) มานพได้รับเงินสงเคราะห์บรรเทาความเดือดร้อนมาใช้จ่ายในครอบครัว จากนั้นกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจึงดำเนินคดีอาญาและฟ้องยึดเครื่องจักรในโรงงานของนายจ้างมาชดใช้คืนกองทุน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

ขั้นตอนการขอรับเงินจากกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง

1. ยื่นคำร้อง คร.7 ต่อพนักงานตรวจแรงงาน: เมื่อถูกเลิกจ้างแล้วไม่ได้เงิน ต้องไปยื่นคำร้อง ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่ทันที

2. รอพนักงานตรวจแรงงานออกคำสั่ง: พนักงานตรวจแรงงานจะมีคำสั่งให้นายจ้างจ่ายเงินตามมาตรา 124

3. ยื่นแบบคำขอรับเงินสงเคราะห์ (แบบ สล.1): หากนายจ้างไม่ปฏิบัติตามคำสั่งภายในกำหนด ให้ยื่นแบบ สล.1 พร้อมแนบสำเนาคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน บัตรประชาชน และสมุดบัญชีธนาคาร

4. รับเงินโอนเข้าบัญชี: คณะกรรมการกองทุนฯ จะพิจารณาอนุมัติและโอนเงินช่วยเหลือเข้าบัญชีลูกจ้างโดยตรง

แม้ในวันที่มืดมนที่สุดของการทำงาน กฎหมายแรงงานยังมีกลไกปกป้องและโอบอุ้มคนทำงาน รู้สิทธิตามกฎหมายเพื่อคว้าโอกาสเยียวยาชีวิตและก้าวต่อไปอย่างมั่นคง

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (มาตรา 118, 124, 126, 134, 135)

• ระเบียบคณะกรรมการกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ว่าด้วยการจ่ายเงินสงเคราะห์ อัตราเงินที่จะจ่าย และระยะเวลาการจ่าย

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (https://www.labour.go.th)