เซ็นสัญญา "ห้ามท้อง 2 ปี" หรือแอบตรวจครรภ์ก่อนเริ่มงาน: สัญญาโมฆะและผิดกฎหมายแรงงาน ม. 15, 43

ตัวอย่างกรณีศึกษา

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

จอย สมัครเข้าทำงานเป็นพนักงานต้อนรับในโรงแรมหรูแห่งหนึ่ง สัญญาจ้างงานมีข้อกำหนดห้ามพนักงานหญิงตั้งครรภ์ในช่วง 2 ปีแรก จอยทำงานไปได้ 1 ปีเศษและพบว่าตนเองตั้งครรภ์ จอยพยายามปกปิดจนเข้าสู่เดือนที่ 4 เมื่อฝ่ายบุคคลทราบเรื่อง จึงเรียกจอยไปพบและแจ้งให้เขียนใบลาออกโดยอ้างว่า "จอยเป็นฝ่ายทำผิดสัญญาจ้าง โรงแรมจำเป็นต้องให้ออกโดยไม่จ่ายค่าชดเชย" จอยต้องสูญเสียงานในเวลาที่กำลังต้องการความมั่นคงที่สุดเพื่อเตรียมต้อนรับลูกน้อย

ข้อเท็จจริงตามกฎหมายไทย

ในความเป็นจริง กฎหมายไทยได้วางบรรทัดฐานคุ้มครองสิทธิสตรีและบทบาทความเป็นแม่ไว้อย่างเข้มงวดที่สุด ข้อสัญญาในลักษณะนี้ไม่มีผลผูกพันตามกฎหมายตั้งแต่ต้น:

1. สัญญาห้ามตั้งครรภ์ตกเป็น "โมฆะ" ทันที

ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 บัญญัติเด็ดขาดว่า การใดมีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ การห้ามผู้หญิงตั้งครรภ์เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง ข้อตกลงดังกล่าวจึงตกเป็นโมฆะ เสมือนไม่เคยมีข้อความนี้อยู่ในสัญญา แม้ลูกจ้างจะเผลอเซ็นยินยอมไปแล้ว นายจ้างก็ไม่อาจนำมาบังคับใช้ได้

1. กฎหมายห้ามเลือกปฏิบัติทางเพศ

ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 15 บัญญัติว่า "ให้นายจ้างปฏิบัติต่อลูกจ้างชายและหญิงโดยเท่าเทียมกันในการจ้างงาน" ประกอบกับ พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 การนำเรื่องตั้งครรภ์หรือการบังคับตรวจครรภ์มาเป็นเงื่อนไขรับเข้าทำงาน ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ

1. ห้ามเลิกจ้างหญิงมีครรภ์เด็ดขาด

ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 43 บัญญัติเด็ดขาดว่า "ห้ามมิให้นายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างซึ่งเป็นหญิงเพราะเหตุมีครรภ์" หากฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาทตามมาตรา 144 และต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 พร้อมค่าบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 รวมถึงเป็นการ "เลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม" ตาม พ.ร.บ. จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ซึ่งศาลมีอำนาจสั่งให้รับกลับเข้าทำงานหรือจ่ายค่าเสียหายเพิ่มเติม (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิสำหรับผู้หญิงทำงาน

• อย่าหลงเชื่อคำขู่เรื่องสัญญาโมฆะ: ยืนยันหนักแน่นว่าข้อสัญญาห้ามท้องเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 150

• - ห้ามเซ็น "ใบลาออก" โดยเด็ดขาด: อย่าเซ็นเอกสารใดๆ ที่ระบุว่าเป็นการลาออกด้วยความสมัครใจ

• - บันทึกหลักฐานการถูกเลิกจ้าง: เก็บสัญญาจ้าง ข้อความแชต อีเมล หรือคลิปเสียงที่นายจ้างอ้างเรื่องการตั้งครรภ์เป็นเหตุให้ออก

• - ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานทันที: นำหลักฐานไปยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือร้องเรียนต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ (วลพ.)

การตั้งครรภ์และการให้กำเนิดชีวิตเป็นธรรมชาติและสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน ไม่มีสัญญาจ้างขององค์กรใดมีอำนาจเหนือกว่ากฎหมายและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้หญิงทำงานทุกคน

แหล่งอ้างอิง

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 27 (ความเสมอภาคและห้ามเลือกปฏิบัติ)

• - ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 (นิติกรรมที่เป็นโมฆะ)

• - พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 15, 43, 118 และ 144

• - พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 มาตรา 3 และ 17

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน