คนในครอบครัวเสียชีวิต: สิทธิลากิจจำเป็นจัดงานศพ 3 วันได้ค่าจ้างเต็ม บริษัทไม่มีสิทธิห้าม ม. 34, 57/1

ต้น ทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริการลูกค้าในบริษัทเอกชน บิดาป่วยหนักและเสียชีวิตที่บ้านเกิดต่างจังหวัด ต้นจึงโทรแจ้งหัวหน้างานเพื่อขอลาไปจัดงานศพบิดา 4 วัน แต่ฝ่ายบุคคลแจ้งว่า บริษัทไม่มีนโยบายวันลาจัดการศพ หากต้นจะหยุดงานต้องหักวันลาพักร้อนที่เหลืออยู่ 2 วัน ส่วนวันที่เหลืออีก 2 วันถือเป็นการขาดงานและถูกหักเงินเดือน มิหนำซ้ำยังถูกขู่ตัดเบี้ยขยันประจำปี ต้นจึงรู้สึกเจ็บปวดอย่างยิ่งที่บริษัทไม่ให้เกียรติแม้กระทั่งสิทธิในการทำหน้าที่กตัญญูครั้งสุดท้ายต่อบุพการี

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้ให้ความคุ้มครองลูกจ้างในเรื่องนี้ไว้อย่างชัดแจ้งและเด็ดขาดมาก:

• สิทธิลากิจธุระจำเป็นตามกฎหมาย: ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 34 (แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562) บัญญัติรับรองว่า "ให้ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อกิจธุระจำเป็นได้ปีหนึ่งไม่น้อยกว่าสามวันทำงาน" ซึ่งตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาและแนววินิจฉัยของกระทรวงแรงงาน การจัดงานศพหรือร่วมพิธีศพของพ่อ แม่ คู่สมรส หรือบุตร ถือเป็นกิจธุระจำเป็นอย่างยิ่งยวดที่ต้องทำด้วยตนเอง นายจ้างไม่มีสิทธิปฏิเสธการลาเด็ดขาด

• สิทธิได้รับค่าจ้างเต็มจำนวน 3 วัน: ตามมาตรา 57/1 กำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างในวันลาเพื่อกิจธุระจำเป็นตามมาตรา 34 เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดเวลาที่ลา แต่ปีหนึ่งไม่เกิน 3 วันทำงาน นั่นหมายความว่า การลาไปจัดงานศพคนในครอบครัว 3 วันแรก ลูกจ้างต้องได้รับเงินเดือนเต็มจำนวนตามปกติ บริษัทจะสั่งหักเงินเดือน หรือบังคับให้เป็นวันลาไม่รับค่าจ้างไม่ได้เด็ดขาด

• ห้ามบังคับให้ใช้วันลาพักร้อน: สิทธิลากิจธุระจำเป็นตามมาตรา 34 เป็นสิทธิเฉพาะตัวที่แยกต่างหากจากวันหยุดพักผ่อนประจำปีตามมาตรา 30 นายจ้างจึงไม่มีอำนาจบังคับให้นำวันพักร้อนมาหักล้าง และจะนำมาตัดเบี้ยขยันหรือลดโบนัสไม่ได้ หากนายจ้างไม่จ่ายค่าจ้าง ต้องเสียดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

หากจำเป็นต้องลาเกิน 3 วัน (เช่น จัดงาน 5-7 วัน): วันที่ 4 เป็นต้นไป ลูกจ้างสามารถเจรจาขอใช้วันลาพักร้อน หรือขอลาไม่รับค่าจ้างตามความเหมาะสม

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิเมื่อคนในครอบครัวเสียชีวิต

1. แจ้งหัวหน้างานและฝ่ายบุคคลทันที: ระบุว่าเป็น "การขอลากิจธุระจำเป็นตามมาตรา 34 เพื่อจัดงานศพคนในครอบครัว"

2. ยื่นเอกสารหลักฐานเมื่อกลับมาทำงาน: แนบใบมรณบัตรหรือกำหนดการจัดงานศพประกอบใบลาตามระเบียบ

3. ทักท้วงหากถูกสั่งหักวันพักร้อนหรือตัดเงิน: หากพบว่าถูกหักเงินเดือนหรือหักวันพักร้อนใน 3 วันแรก ให้ทำหนังสือทักท้วงโดยอ้างอิงมาตรา 34 และ 57/1

4. ปรึกษาพนักงานตรวจแรงงาน: หากบริษัทยังยืนกรานตัดเงินเดือน สามารถยื่นคำร้องต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่เพื่อรับความเป็นธรรม

การทำหน้าที่ต่อครอบครัวในวาระสุดท้ายคือหน้าที่ทางศีลธรรมขั้นพื้นฐาน องค์กรที่มีธรรมาภิบาลต้องมีความเห็นอกเห็นใจ และเคารพสิทธิตามกฎหมายที่คุ้มครองศักดิ์ศรีของคนทำงาน

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9 (ดอกเบี้ยผิดนัดไม่จ่ายเงินตามกฎหมาย)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 30 (วันหยุดพักผ่อนประจำปี)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 34 (สิทธิลาเพื่อกิจธุระจำเป็น 3 วัน)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 57/1 (สิทธิได้รับค่าจ้างในวันลากิจจำเป็น 3 วัน)

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน