มาทดลองงานหรือเทรนงาน 3 วันแล้วไม่ผ่านโปร: บริษัทอ้าง 'มาดูงาน' ไม่จ่ายค่าจ้างได้ไหม? เช็ก ม. 5, 70, 90

1. "ทดลองงานฟรี" ไม่มีอยู่จริงในกฎหมายไทย

ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และ ป.พ.พ. มาตรา 575 สัญญาจ้างเกิดขึ้นทันทีที่ตกลงทำงานและตกลงให้ค่าจ้าง สัญญาจ้างด้วยวาจาก็มีผลสมบูรณ์

มาตรา 5 นิยามว่า "ลูกจ้าง" คือผู้ซึ่งตกลงทำงานให้นายจ้างโดยรับค่าจ้าง ไม่ได้ยกเว้นว่าช่วงทดลองงานไม่ใช่ลูกจ้าง ดังนั้น ตราบใดที่ลงมือทำงาน ไม่ว่าจะ 1 วัน หรือ 3 วัน คุณมีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมายตั้งแต่วันแรก (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

2. ทำงานแม้แต่วันเดียว นายจ้าง "ต้องจ่ายค่าจ้าง"

เมื่อมีสถานะเป็นลูกจ้าง นายจ้างมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย:

• ต้องจ่ายค่าจ้างตามกำหนด (มาตรา 70): จะอ้างว่าไม่ผ่านโปรแล้วไม่จ่ายเงินไม่ได้

• ห้ามจ่ายต่ำกว่าค่าจ้างขั้นต่ำ (มาตรา 90): ต้องจ่ายไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำในแต่ละวันทำงาน

• ดอกเบี้ยและเงินเพิ่ม (มาตรา 9): หากจงใจไม่จ่าย ลูกจ้างได้ดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี และเงินเพิ่มร้อยละ 15 ทุก 7 วัน

หากฝ่าฝืนไม่จ่าย มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท ตามมาตรา 144

3. ข้ออ้าง "มาดูงาน" กับ "ทำงานจริง" ต่างกันอย่างไร?

นายจ้างชอบอ้างว่า "มาดูงานเฉยๆ ไม่ได้ทำงาน" แต่กฎหมายดูจากเนื้องานจริง:

• หากต้องชงกาแฟ ยกของ คีย์ข้อมูล หรือตอบลูกค้า นี่คือ "การทำงานจริง" ที่สร้างประโยชน์ให้นายจ้าง

• การดูงานแท้จริงคือการสังเกตการณ์เฉยๆ ไม่แตะต้องเนื้องาน หากลงมือทำงาน ต้องจ่ายค่าจ้างทุกกรณี (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

น้องพิม สมัครงานร้านอาหาร เจ้าของร้านให้ "ทดลองงาน 4 วัน วันละ 8 ชั่วโมง" หากผ่านจะรับเข้าทำงาน พิมทำงานเสิร์ฟตลอด 4 วัน พอครบกำหนด เจ้าของร้านบอกไม่ผ่านเกณฑ์และให้กลับบ้านโดยไม่จ่ายเงิน อ้างว่ามาเทรนงาน พิมจึงนำหลักฐานตารางงานไปร้องเรียนพนักงานตรวจแรงงาน

ผลทางกฎหมาย: พิมทำงานตามคำสั่งและสร้างผลประโยชน์ให้ร้าน จึงเป็นลูกจ้างตามมาตรา 5 นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างตามมาตรา 70 และ 90 พนักงานตรวจแรงงานสั่งให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างครบ 4 วันตามอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ พร้อมดอกเบี้ยตามมาตรา 9 หากไม่จ่ายจะดำเนินคดีอาญาตามมาตรา 144 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

ขั้นตอนรับมือเมื่อถูกเบี้ยวค่าจ้างช่วงทดลองงาน

• เก็บหลักฐานการทำงาน: ถ่ายภาพตารางงาน แชตสั่งงาน หรือภาพขณะทำงานไว้

• ส่งข้อความทวงถามค่าจ้าง: ระบุวันและชั่วโมงที่ทำงานจริงให้ชัดเจน

• อย่ายอมรับข้ออ้างดูงานฟรี: ยืนยันสิทธิ ม. 5 และ 90 ว่าทำงานจริงต้องได้เงิน

• ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน: ยื่นคำร้อง (คร.7) ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่เพื่อเรียกเงินทันที

แรงงานและเวลาชีวิตของทุกคนมีมูลค่า อย่าปล่อยให้นายจ้างเอาเปรียบด้วยคำว่าทดลองงานฟรี รู้สิทธิตั้งแต่วันแรกเพื่อปกป้องศักดิ์ศรีและความเป็นธรรมของตนเอง

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 5, 9, 70, 90, 144)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 575)

• ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ

• แนวคำวินิจฉัยของพนักงานตรวจแรงงาน เรื่องสัญญาจ้างช่วงทดลองงาน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (https://www.labour.go.th)