ลากิจธุระจำเป็นต้องได้เงินเดือน: บริษัทหักเงิน-อ้างไม่ผ่านโปรไม่ได้ เช็ก ม. 34 และ 61/1
9 พ.ย. 25690
มีธุระด่วนที่ต้องไปทำบัตรประชาชนใหม่หลังทำหาย ต้องพาพ่อแม่ที่สูงอายุไปพบแพทย์ตามนัด หรือต้องไปติดต่อทำนิติกรรมที่สำนักงานที่ดินในวันธรรมดา แต่เมื่อยื่นขอลากิจธุระจำเป็นกับฝ่ายบุคคล กลับได้รับคำตอบว่า "บริษัทมีระเบียบว่า พนักงานที่ยังไม่ผ่านโปรห้ามลากิจ ถ้าจะหยุดต้องหักเงินเดือน" หรือบางบริษัทก็อ้างว่า "ลากิจอนุญาตเฉพาะงานราชการเท่านั้น และบริษัทไม่มีนโยบายจ่ายเงินในวันลากิจ ใครลากิจจะถูกหักค่าจ้างทันที" ความเข้าใจผิดและระเบียบบริษัทเหล่านี้สร้างความเดือดร้อนให้คนทำงานจำนวนมาก คำถามสำคัญคือ ตามกฎหมายแรงงานไทย นายจ้างมีสิทธิหักเงินเดือนวันลากิจ หรือตั้งกฎห้ามพนักงานทดลองงานลากิจได้จริงหรือ?
(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)
ธนัท เพิ่งเริ่มทำงานเป็นฝ่ายขายในบริษัทแห่งหนึ่งได้ 2 เดือน อยู่ระหว่างทดลองงาน วันหนึ่งธนัทต้องไปศาลเพื่อเป็นพยานในคดีตามหมายเรียก จึงยื่นใบลากิจล่วงหน้าพร้อมแนบหมายศาล แต่ฝ่ายบุคคลแจ้งว่า "บริษัทยังไม่อนุมัติวันลาแบบได้รับค่าจ้าง เพราะยังไม่ผ่านทดลองงาน หากธนัทจะหยุดไปศาล บริษัทจะหักเงินเดือน 1 วัน และตัดเบี้ยขยัน" ธนัทรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม เพราะเป็นธุระจำเป็นทางราชการที่ตนเองต้องไปทำด้วยตนเอง
ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้ยกระดับสิทธิการลากิจธุระจำเป็นไว้อย่างชัดเจน ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562):
สิทธิลากิจธุระจำเป็นปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน (มาตรา 34): กฎหมายบัญญัติชัดเจนว่า ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อกิจธุระอันจำเป็นได้ปีหนึ่งไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน โดยสิทธินี้เกิดขึ้นทันทีตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงาน กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องทำงานครบปีก่อน หรือต้องผ่านทดลองงานก่อน ดังนั้น ระเบียบบริษัทที่ห้ามพนักงานทดลองงานลากิจจึงขัดต่อกฎหมาย
นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างตลอดเวลาที่ลา (มาตรา 61/1): กฎหมายบัญญัติเด็ดขาดว่า ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างในวันลาเพื่อกิจธุระอันจำเป็นตามมาตรา 34 เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลา แต่ปีหนึ่งไม่เกิน 3 วันทำงาน หมายความว่า 3 วันแรกของการลากิจในแต่ละปี ลูกจ้างต้องได้รับเงินเดือนเต็มจำนวน ห้ามหักค่าจ้างเด็ดขาด
ขอบเขตของคำว่า "กิจธุระอันจำเป็น": หมายถึง ธุระสำคัญที่ลูกจ้างต้องไปจัดการด้วยตนเอง ไม่สามารถมอบหมายให้ผู้อื่นทำแทนได้ และไม่สามารถทำนอกเวลาทำงานได้ เช่น ติดต่อราชการ ทำบัตรประชาชน ไปศาลตามหมายเรียก ดูแลคนในครอบครัวที่เจ็บป่วย หรือจัดการงานศพบุคคลในครอบครัว
ข้อบังคับที่สั่งหักเงินตกเป็นโมฆะ: ข้อบังคับการทำงานที่ระบุว่า "ลากิจหักเงินเดือนทุกกรณี" หรือ "ห้ามพนักงานใหม่ลากิจ" ขัดต่อกฎหมาย จึงตกเป็นโมฆะตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 หากนายจ้างหักเงินไป ต้องคืนเงินค่าจ้างพร้อมดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)
แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิการลากิจธุระจำเป็น
ยื่นใบลากิจตามขั้นตอนของบริษัท: ระบุเหตุผลความจำเป็นอย่างสุภาพ พร้อมแนบหลักฐาน เช่น หมายเรียกศาล ใบนัดแพทย์ หรือเอกสารราชการ
ตรวจสอบสลิปเงินเดือน: หากลากิจไม่เกิน 3 วันทำงานในรอบปี ให้ตรวจดูว่ามีการหักค่าจ้างในสลิปเงินเดือนหรือไม่
ทักท้วงฝ่ายบุคคลอย่างเป็นทางการ: หากถูกหักเงิน ให้ทำหนังสือทักท้วงโดยอ้างสิทธิตามมาตรา 34 และมาตรา 61/1
ร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน: หากบริษัทยังคงปฏิเสธ สามารถยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่เพื่อเรียกเงินค่าจ้างคืนได้ทันที
การมีธุระจำเป็นในชีวิตเป็นเรื่องปกติของมนุษย์ทุกคน กฎหมายแรงงานจึงคุ้มครองวันลากิจพร้อมค่าจ้าง 3 วันต่อปี เพื่อให้คนทำงานจัดการชีวิตได้อย่างสมดุลโดยไม่ต้องกังวลว่าจะถูกตัดเงินเดือน
แหล่งอ้างอิง
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9, 34 และ 61/1
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน