ท้องปุ๊บโดนบีบให้ออก-ไม่ให้ผ่านโปร: กฎหมายคุ้มครองคนท้องอย่างไร? เช็ก ม. 42 และ 43

ศศิธร เริ่มเข้าทำงานเป็นพนักงานการตลาดในบริษัทแห่งหนึ่งได้ 2 เดือนครึ่ง อยู่ระหว่างการทดลองงาน ผลการทำงานที่ผ่านมาได้รับการชื่นชมจากทีมมาตลอด ต่อมาศศิธรพบว่าตนเองตั้งครรภ์ จึงแจ้งให้หัวหน้างานทราบเพื่อวางแผนงาน แต่ในสัปดาห์ถัดมา ฝ่ายบุคคลได้เรียกศศิธรไปแจ้งว่า "บริษัทตัดสินใจไม่ให้ผ่านการทดลองงาน และให้ออกจากงานทันทีสิ้นเดือนนี้ โดยอ้างว่าผลงานไม่ตรงตามเป้าหมาย" ศศิธรรู้สึกตกใจและเสียใจมาก เพราะมั่นใจว่าเหตุผลที่แท้จริงคือการที่ตนเองตั้งครรภ์

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้วางเกราะป้องกันผู้หญิงทำงานไว้อย่างเด็ดขาด ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 42 และมาตรา 43:

• ข้อห้ามเด็ดขาด - ห้ามเลิกจ้างเพราะเหตุมีครรภ์ (มาตรา 43): กฎหมายบัญญัติชัดเจนว่า "ห้ามมิให้นายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างซึ่งเป็นหญิงเพราะเหตุมีครรภ์" ความคุ้มครองนี้ครอบคลุมลูกจ้างหญิงทุกคน ไม่ว่าจะบรรจุแล้ว หรือยังอยู่ในช่วงทดลองงานก็ตาม นายจ้างจะยกเรื่องไม่ผ่านโปรมาบังหน้าไม่ได้ หากศาลแรงงานพบว่ามูลเหตุที่แท้จริงเกิดจากการตั้งครรภ์ ศาลจะพิพากษาว่าเป็นการเลิกจ้างที่ฝ่าฝืนกฎหมายและเป็นการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมอย่างร้ายแรง

• สิทธิขอเปลี่ยนหน้าที่การงานชั่วคราว (มาตรา 42): ลูกจ้างหญิงมีครรภ์มีสิทธิขอให้นายจ้างเปลี่ยนหน้าที่การงานชั่วคราวก่อนหรือหลังคลอดได้ หากมีใบรับรองแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งระบุว่าไม่อาจทำงานในหน้าที่เดิมได้ (เช่น งานที่ต้องยืนตลอดวัน งานยกของหนัก หรืองานที่มีสารเคมี) นายจ้างมีหน้าที่ต้องพิจารณาเปลี่ยนหน้าที่ที่เหมาะสมและปลอดภัยให้ จะอ้างว่าไม่มีตำแหน่งแล้วบีบให้ออกไม่ได้

• การเลิกจ้างไม่เป็นธรรมและค่าเสียหาย: หากนายจ้างฝ่าฝืนเลิกจ้างคนท้อง ศาลแรงงานมีอำนาจสั่งให้รับกลับเข้าทำงาน หรือสั่งจ่ายค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมตาม พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ควบคู่กับค่าชดเชยตามมาตรา 118 ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า และดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

• โทษทางอาญา: นายจ้างที่ฝ่าฝืนมาตรา 43 มีโทษทางอาญาตามมาตรา 144 ปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือทั้งจำทั้งปรับ

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิเมื่อถูกเลือกปฏิบัติตอนตั้งครรภ์:

• เก็บบันทึกหลักฐานผลงานและการแจ้งเรื่องครรภ์: เก็บอีเมลประเมินงาน บันทึกการทำงาน และข้อความที่แจ้งเรื่องการตั้งครรภ์กับองค์กร

• ขอหนังสือชี้แจงเหตุผลการเลิกจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร: เพื่อใช้เป็นหลักฐานยืนยันความไม่สมเหตุสมผล

• ยื่นใบรับรองแพทย์หากจำเป็นต้องปรับงาน: ยื่นใบรับรองแพทย์อย่างเป็นทางการเมื่อต้องการปรับหน้าที่การงานตามมาตรา 42

• ร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน: ยื่นคำร้อง (คร.7) ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือฟ้องศาลแรงงานเพื่อทวงคืนความยุติธรรมทันที

การตั้งครรภ์คือการสร้างอนาคตของสังคม ไม่ใช่ความผิดที่จะต้องถูกลงโทษในที่ทำงาน กฎหมายแรงงานยืนเคียงข้างคุณเสมอ จงปกป้องสิทธิและศักดิ์ศรีของตนเองและลูกในครรภ์อย่างกล้าหาญ

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9, 17, 42, 43, 118 และ 144

• พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน