บริษัทสั่งหยุดงานชั่วคราว จ่ายเงินเดือน 75%: เช็กสิทธิ ม. 75 เมื่อไหร่ทำได้ เมื่อไหร่เข้าข่ายแกล้งบีบให้ออก?

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

เกรียงไกร ทำงานเป็นช่างเทคนิคในโรงงานผลิตชิ้นส่วนยานยนต์มา 7 ปี ได้รับเงินเดือน 32,000 บาท ต่อมาโรงงานอ้างว่าออเดอร์ลดลง จึงมีคำสั่งให้เกรียงไกรและเพื่อนร่วมงานอีก 2 คนหยุดงานชั่วคราว 2 เดือน โดยจ่ายเงิน 75% (เหลือเดือนละ 24,000 บาท) แต่เมื่อเกรียงไกรตรวจสอบดู กลับพบว่าเพื่อนร่วมงานคนอื่นๆ ในแผนกเดียวกันยังทำงานปกติและได้รับเงินเดือนเต็ม 100% อีกทั้งบริษัทยังไม่เคยแจ้งเรื่องการหยุดงานนี้ต่อพนักงานตรวจแรงงานเลย เกรียงไกรจึงรู้สึกว่าตนเองกำลังถูกเลือกปฏิบัติเพื่อบีบให้ออกจากงาน

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยไม่ได้อนุญาตให้นายจ้างใช้มาตรการนี้ตามอำเภอใจ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 75 (แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2551) ได้กำหนดเงื่อนไขที่เคร่งครัดไว้ 4 ประการ:

• ต้องมีเหตุจำเป็นสำคัญที่กระทบต่อกิจการอย่างรุนแรง: นายจ้างจะสั่งหยุดงานชั่วคราวได้ ต้องมี "เหตุจำเป็นสำคัญอันมีผลกระทบต่อการดำเนินกิจการของนายจ้างอย่างรุนแรง จนทำให้ไม่สามารถประกอบกิจการได้ตามปกติ" เช่น วัตถุดิบขาดแคลนจนสายการผลิตต้องหยุด หรือยอดคำสั่งซื้อหดตัวลงอย่างมีนัยสำคัญ ไม่ใช่สร้างเหตุขึ้นมาเอง

• - ต้องแจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน: นายจ้างต้องมีหนังสือแจ้งให้ลูกจ้างและ "พนักงานตรวจแรงงาน" ในพื้นที่ทราบล่วงหน้าก่อนวันเริ่มหยุดงานไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน หากไม่แจ้งพนักงานตรวจแรงงาน ถือเป็นขั้นตอนที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

• - ต้องจ่ายเงินไม่น้อยกว่าร้อยละ 75 ตลอดเวลาที่สั่งหยุด: นายจ้างต้องจ่ายเงินให้แก่ลูกจ้างไม่น้อยกว่าร้อยละ 75 ของค่าจ้างในวันทำงานที่ได้รับก่อนหยุด และต้องจ่ายตามรอบกำหนดจ่ายเงินเดือนปกติ ห้ามผัดผ่อน

• - ต้องไม่เป็นการเลือกปฏิบัติหรือกลั่นแกล้ง: การหยุดกิจการชั่วคราวต้องเป็นการหยุดทั้งระบบ หรือหยุดทั้งแผนกที่มีผลกระทบจริง หากเลือกสั่งพักงานเฉพาะบุคคลโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร ศาลแรงงานเคยวางแนวทางว่าเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ลูกจ้างมีสิทธิเรียกร้องค่าจ้างเต็ม 100% ย้อนหลัง พร้อมดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิเมื่อถูกสั่งหยุดงานตาม ม. 75:

• ขอตรวจสอบหนังสือคำสั่งอย่างเป็นทางการ: ดูเหตุผลการสั่งหยุดงาน ระยะเวลาที่แน่นอน และตรวจสอบว่าบริษัทได้แจ้งพนักงานตรวจแรงงานหรือไม่

• - สังเกตสภาพการทำงานของแผนก: หากพบว่าเพื่อนร่วมงานตำแหน่งเดียวกันยังทำงานปกติ มีการรับคนใหม่ หรือมีการจ้างทำโอที แสดงว่าอาจเข้าข่ายการกลั่นแกล้ง

• - ทำหนังสือทักท้วงเพื่อสงวนสิทธิ: หากพบความผิดปกติ ให้ทำหนังสือทักท้วงไปยังนายจ้างว่าการสั่งหยุดงานมิชอบด้วยกฎหมาย

• - ปรึกษาพนักงานตรวจแรงงาน: ยื่นเรื่องให้พนักงานตรวจแรงงาน ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่เข้าตรวจสอบทันที

มาตรา 75 มีไว้เพื่อช่วยพยุงธุรกิจและรักษาการจ้างงานในยามวิกฤต ไม่ใช่เครื่องมือกดดันให้คนทำงานต้องยอมจำนน รู้ทันขั้นตอนกฎหมายเพื่อปกป้องรายได้และศักดิ์ศรีของคุณ

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9 และ 75

• - พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2551

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน