ทำงานสัมผัสสารเคมีหรือที่อับอากาศ สั่งลุยวันละ 8-10 ชั่วโมง: ผิดกฎหมายคุ้มครองแรงงาน มาตรา 23 วรรคสอง หรือไม่?

สาระสำคัญของความคุ้มครองแรงงานในงานอันตรายมี 3 มิติหลัก:

ประการแรก ขอบเขตของงานอันตรายตามกฎกระทรวง: ตาม กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2541) ระบุประเภทงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เช่น 1) งานใต้ดิน ใต้น้ำ หรือที่อับอากาศ 2) งานเกี่ยวกับสารกัมมันตรังสี 3) งานเชื่อมโลหะในที่อับอากาศ 4) งานผลิตหรือขนส่งสารเคมีอันตราย 5) งานที่ใช้เครื่องมือสั่นสะเทือนต่อเนื่อง และ 6) งานสัมผัสความร้อนจัดหรือเย็นจัด หากลักษณะงานตรงกับข้อใดข้อหนึ่ง เวลาทำงานปกติต้องลดลงเหลือ "ไม่เกินวันละ 7 ชั่วโมง และสัปดาห์ละไม่เกิน 42 ชั่วโมง" ทันที

ประการที่สอง ข้อห้ามทำโอทีเด็ดขาดตามมาตรา 31: สิ่งที่นายจ้างจำนวนมากฝ่าฝืนคือสั่งให้ทำล่วงเวลาในงานอันตราย ซึ่งตาม มาตรา 31 บัญญัติข้อห้ามว่า "ห้ามนายจ้างให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลา หรือทำงานในวันหยุด ในงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพและความปลอดภัยตามมาตรา 23 วรรคสอง" หมายความว่า นายจ้างไม่มีสิทธิสั่งทำโอทีในพื้นที่เสี่ยงอันตราย แม้ลูกจ้างจะยินยอมก็ตาม เพราะกฎหมายมุ่งปกป้องไม่ให้ร่างกายสะสมความเสี่ยงเกินขีดจำกัด

ประการที่สาม บทลงโทษทางอาญาของนายจ้าง: หากนายจ้างบังคับทำงานอันตรายเกินวันละ 7 ชั่วโมง หรือสั่งทำโอทีในงานอันตราย ถือเป็นความผิดทางอาญาตาม มาตรา 144 มีโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ นอกจากนี้ยังมีความผิดตาม พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554

ตัวอย่างกรณีศึกษา

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

สมชาย ทำงานเป็นช่างผสมสารเคมีในโรงงานผลิตสี สัมผัสไอระเหยตลอดเวลา นายจ้างกำหนดให้ทำงานวันละ 8 ชั่วโมง และบังคับทำโอทีต่อวันละ 2 ชั่วโมง รวมเป็น 10 ชั่วโมง สมชายเริ่มแน่นหน้าอกและผลตรวจเลือดพบสารเคมีเกินมาตรฐาน สมชายจึงร้องเรียนต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย เจ้าหน้าที่ตรวจสอบพบว่าเป็นงานอันตรายตามกฎกระทรวง จึงสั่งให้นายจ้างลดเวลาทำงานปกติเหลือไม่เกินวันละ 7 ชั่วโมง และสั่งห้ามทำโอทีในแผนกผสมสารเคมีเด็ดขาด พร้อมดำเนินคดีอาญาต่อนายจ้างตามมาตรา 144 ทันที (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือ 4 ขั้นตอนเมื่อถูกสั่งทำงานอันตรายเกินเวลา

หากกำลังทำงานในพื้นที่เสี่ยงอันตรายและถูกสั่งทำงานเกินเวลา มีแนวทางรับมือ 4 ขั้นตอน:

ตรวจสอบลักษณะงาน: ดูว่างานที่ทำเกี่ยวข้องกับสารเคมี รังสี ความร้อน หรือที่อับอากาศตามกฎกระทรวงหรือไม่

บันทึกชั่วโมงทำงานและอาการสุขภาพ: บันทึกเวลาเข้าออกงาน และเก็บผลตรวจสุขภาพประจำปีที่มีค่าผิดปกติไว้เป็นหลักฐาน

ปรึกษาเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.): แจ้งเจ้าหน้าที่ จป. ในโรงงานถึงข้อกำหนดตามมาตรา 23 วรรคสอง และมาตรา 31

ร้องเรียนต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย: หากนายจ้างยังสั่งทำงานเกิน 7 ชั่วโมงหรือบังคับทำโอที สามารถแจ้งสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือโทรสายด่วน 1506

เงินค่าจ้างไม่อาจชดเชยสุขภาพที่สูญเสียไป เพดานเวลาทำงาน 7 ชั่วโมงในงานอันตรายคือกำแพงความปลอดภัยขั้นพื้นฐานที่กฎหมายสร้างขึ้นเพื่อปกป้องชีวิตของคนทำงาน

แหล่งอ้างอิง

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 23 วรรคสอง, มาตรา 31 และมาตรา 144

กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2541) ออกตามความในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (แนวปฏิบัติว่าด้วยเวลาทำงานในงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ)