บีบให้เซ็น "สละสิทธิค่าชดเชย" หรือสัญญาไม่ฟ้องร้องตอนลาออก: เอกสารนี้มีผลทางกฎหมายจริงหรือ?
9 พ.ย. 25690
ในวันที่ถูกเรียกเข้าห้องเย็นเพื่อแจ้งเลิกจ้าง บรรยากาศมักเต็มไปด้วยความตึงเครียดและกดดัน เอกสารแผ่นหนึ่งถูกเลื่อนมาตรงหน้าพร้อมข้อความภาษากฎหมายระบุว่า "ลูกจ้างตกลงรับเงินก้อนนี้และยินยอมสละสิทธิเรียกร้องค่าชดเชย ค่าจ้างค้างจ่าย หรือเงินอื่นใดตามกฎหมายแรงงาน และสัญญาว่าจะไม่ดำเนินคดีทั้งทางแพ่งและอาญา หากฝ่าฝืนยินยอมชดใช้ค่าเสียหาย..." ฝ่ายบุคคลมักกำชับด้วยน้ำเสียงเด็ดขาดว่า "ถ้าไม่เซ็นข้อตกลงนี้ บริษัทจะไม่จ่ายเงินงวดสุดท้ายและไม่ออกใบผ่านงานให้" หลายคนด้วยความตกใจ กลัวไม่ได้เงิน และคิดว่าเมื่อเซ็นชื่อแล้วก็หมดทางสู้ จึงจำยอมลงลายมือชื่อทั้งน้ำตา คำถามสำคัญคือ กระดาษแผ่นนี้มีอำนาจลบล้างสิทธิตามกฎหมายแรงงานของเราได้จริงหรือ?
(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)
วิทย์ ทำงานเป็นหัวหน้าทีมพัฒนาผลิตภัณฑ์มา 4 ปี เงินเดือน 45,000 บาท จู่ๆ บริษัทแจ้งยุบแผนกและต้องการเลิกจ้าง โดยยื่นหนังสือให้วิทย์เซ็นสละสิทธิเรียกร้องค่าชดเชย แลกกับเงินช่วยเหลือพิเศษเพียง 1 เดือน (ทั้งที่ตามอายุงาน วิทย์มีสิทธิได้รับค่าชดเชย 6 เดือน หรือ 270,000 บาท) ฝ่ายบุคคลขู่ว่าหากไม่เซ็นจะออกใบผ่านงานในแง่ลบ วิทย์กลัวเสียประวัติจึงจำยอมเซ็นเอกสารไป แต่เมื่อกลับมาศึกษาข้อมูลภายหลัง วิทย์จึงอยากรู้ว่าตนยังมีสิทธิเรียกร้องเงินชดเชยส่วนที่ขาดอยู่ได้หรือไม่
ในความเป็นจริง กฎหมายไทยวางหลักคุ้มครองคนทำงานไว้อย่างรัดกุมมาก เอกสารสละสิทธิในลักษณะนี้ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายเลย เนื่องจาก พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เป็นกฎหมายที่มีสถานะเกี่ยวกับ "ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน"
หลักการนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 บัญญัติไว้อย่างเด็ดขาดว่า "การใดมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เป็นการพ้นวิสัย หรือเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ"
นั่นหมายความว่า สิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 หรือค่าบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 เป็นสิทธิเด็ดขาดที่กฎหมายคุ้มครองลูกจ้างซึ่งมีอำนาจต่อรองด้อยกว่า ข้อตกลงหรือสัญญาใดๆ ที่มีเนื้อหาลิดรอนหรือบังคับให้ลูกจ้างสละสิทธิประโยชน์ขั้นต่ำตามกฎหมาย ย่อมตกเป็น "โมฆะ" มาตั้งแต่ต้น เสมือนว่าไม่เคยมีข้อตกลงนั้นเกิดขึ้นในโลก
แม้ลูกจ้างจะลงลายมือชื่อยินยอมสละสิทธิไปแล้ว ก็ไม่ตัดสิทธิลูกจ้างที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลแรงงาน หรือยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานเพื่อเรียกเงินค่าชดเชยตามสิทธิที่แท้จริง ข้อสัญญาที่ห้ามฟ้องร้องหรือขู่ปรับหากนำคดีไปฟ้องร้องก็ถือเป็นโมฆะเช่นเดียวกัน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)
หากคุณกำลังถูกบีบให้เซ็น หรือเผลอเซ็นไปแล้ว นี่คือ 4 ขั้นตอนเพื่อทวงคืนสิทธิ:
ขอสำเนาเอกสารไว้เป็นหลักฐาน: ถ่ายรูปหรือขอสำเนาเอกสารทุกฉบับที่นายจ้างยื่นให้เซ็นไว้ หากยังไม่เซ็น ให้ปฏิเสธอย่างสุภาพเพื่อนำกลับมาปรึกษาผู้รู้
อย่าหลงเชื่อคำขู่เรื่องใบผ่านงาน: นายจ้างมีหน้าที่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 585 ต้องออกใบสำคัญแสดงการทำงานให้ลูกจ้าง โดยระบุเฉพาะระยะเวลาทำงานและลักษณะงาน ห้ามระบุข้อความที่เป็นโทษ และไม่มีสิทธินำใบผ่านงานมาเป็นเครื่องต่อรอง
รวบรวมหลักฐานการจ้างงาน: เก็บสลิปเงินเดือน สัญญาจ้าง บันทึกการแชต หรืออีเมลที่แสดงการกดดันบีบบังคับอย่างชัดเจน
ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน: นำหลักฐานไปยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือยื่นฟ้องศาลแรงงานได้ทันทีโดยไม่มีค่าธรรมเนียมศาล
ลายเซ็นบนกระดาษที่เกิดจากการบีบบังคับและขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อย ไม่อาจพรากสิทธิอันชอบธรรมของคุณได้ อย่ากลัวที่จะยืนหยัดเพื่อความถูกต้องและปกป้องหยาดเหงื่อแรงกายของตนเอง
แหล่งอ้างอิง
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 17 (การบอกกล่าวล่วงหน้า)
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 (สิทธิค่าชดเชยการเลิกจ้าง)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 (ความสมบูรณ์ของนิติกรรม)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 585 (หน้าที่ออกใบผ่านงาน)
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน