ลางานไปสอบราชการหรืออบรมเพิ่มทักษะ: บริษัทสั่งห้ามลาได้ไหม? เช็กสิทธิ ม. 36

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

ภาณุ ทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ไอทีในบริษัทเอกชนมา 2 ปี ได้สมัครสอบใบรับรองวิชาชีพความปลอดภัยไซเบอร์ระดับสากล ซึ่งจัดสอบในวันศุกร์ ภาณุทำหนังสือยื่นขอลากับฝ่ายบุคคลล่วงหน้า 10 วัน พร้อมแนบเอกสารกำหนดการสอบอย่างถูกต้อง แต่ผู้จัดการกลับไม่อนุมัติโดยอ้างว่า "การสอบไม่ได้เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ของบริษัทโดยตรง และบริษัทไม่อนุญาตให้ลา หากภาณุหยุดไปสอบ จะถือว่าละทิ้งหน้าที่และถูกตัดสิทธิโบนัส" ภาณุรู้สึกว่าตนเองกำลังถูกปิดกั้นโอกาสในการพัฒนาความรู้ความสามารถในสายอาชีพ

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้รับรองสิทธินี้ไว้อย่างชัดเจน ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 36 ซึ่งบัญญัติว่า "ให้ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อการฝึกอบรมหรือพัฒนาความรู้ความสามารถตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง"

หลักเกณฑ์สำคัญตาม กฎกระทรวง ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2541) ที่คนทำงานต้องรู้:

• กรณีที่ลูกจ้างมีสิทธิลาได้: กฎกระทรวงกำหนดไว้ชัดเจน 3 กรณี ได้แก่ (1) เพื่อประโยชน์ต่อการแรงงานและสวัสดิการสังคม หรือการเพิ่มทักษะเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน (2) เพื่อการสอบวัดผลทางการศึกษาที่ทางราชการจัดหรือรับรอง (เช่น สอบ ก.พ. สอบใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ) และ (3) เพื่อเข้ารับการฝึกอบรมในหลักสูตรที่มีกำหนดเวลาชัดเจน

• - ขั้นตอนการลาที่ถูกต้อง: ลูกจ้างต้องแจ้งให้นายจ้างทราบล่วงหน้า "ไม่น้อยกว่า 7 วัน" ก่อนวันลา พร้อมแสดงเหตุผลและหลักฐาน เช่น กำหนดการสอบ หรือโครงการฝึกอบรม

• - ข้อยกเว้นที่นายจ้างมีสิทธิไม่อนุญาต: นายจ้างจะปฏิเสธการลาได้เฉพาะกรณีที่ (1) ในปีนั้นลูกจ้างเคยลาประเภทนี้มาแล้วไม่น้อยกว่า 30 วัน หรือ 3 ครั้งขึ้นไป หรือ (2) การลาจะก่อให้เกิดความเสียหายหรือกระทบกระเทือนต่อการดำเนินธุรกิจของนายจ้างอย่างร้ายแรง หากไม่มีเหตุดังกล่าว นายจ้างจะสั่งห้ามลาตามอำเภอใจไม่ได้

• - ค่าจ้างในวันลาฝึกอบรม: กฎหมายไม่ได้บังคับให้นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างในวันลาเพื่อการฝึกอบรม (เว้นแต่นายจ้างและลูกจ้างจะตกลงกันเป็นอย่างอื่น) แต่ข้อสำคัญคือ "นายจ้างไม่มีสิทธิลงโทษทางวินัย หรือถือว่าลูกจ้างขาดงาน" หากลูกจ้างแจ้งถูกต้องตามขั้นตอน หากนายจ้างกลั่นแกล้งตัดสิทธิหรือเลิกจ้าง ต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิเมื่อต้องการลาฝึกอบรม:

• เตรียมเอกสารหลักฐานให้ครบถ้วน: แนบหลักสูตรอบรม บัตรประจำตัวสอบ หรือหนังสือรับรองการสอบจากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ

• - ยื่นหนังสือขอลาก่อนล่วงหน้าอย่างน้อย 7 วัน: ส่งเป็นลายลักษณ์อักษรหรือผ่านระบบของบริษัทเพื่อเป็นหลักฐานยืนยันวันเวลา

• - วางแผนส่งมอบงานล่วงหน้า: จัดการงานในความรับผิดชอบไม่ให้กระทบต่อเพื่อนร่วมงาน เพื่อตัดข้ออ้างเรื่องความเสียหายต่อธุรกิจ

• - ปรึกษาพนักงานตรวจแรงงาน: หากนายจ้างข่มขู่จะลงโทษทางวินัยอย่างไม่เป็นธรรม สามารถขอคำปรึกษาได้ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่

การเรียนรู้และพัฒนาทักษะคือสิทธิพื้นฐานที่จะช่วยให้คนทำงานเติบโตในตลาดแรงงาน กฎหมายคุ้มครองช่องทางนี้ไว้แล้ว ขอเพียงปฏิบัติให้ถูกต้องตามขั้นตอนเพื่อความก้าวหน้าในอาชีพของคุณ

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9 และ 36

• - กฎกระทรวง ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2541) ออกตามความในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน