ยกของหนักจนหลังพัง: เช็กพิกัดน้ำหนักยกสูงสุดตามกฎหมายแรงงาน หญิง-ชายห้ามเกินกี่กิโล?

หลายคนเข้าใจว่าตนเองทำงานใช้แรงงาน ย่อมมีหน้าที่ต้องแบกหามตามคำสั่งนายจ้างโดยไม่มีทางเลือก แต่ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยมี "พิกัดน้ำหนักยกสูงสุด" กำหนดไว้อย่างชัดเจนเพื่อปกป้องกระดูกสันหลังและสุขภาพของคนทำงาน คำถามสำคัญคือ กฎหมายจำกัดน้ำหนักยกของลูกจ้างหญิงและชายไว้ที่กี่กิโลกรัม? และหากถูกสั่งให้ยกของหนักเกินพิกัด ลูกจ้างมีสิทธิปฏิเสธได้หรือไม่?

กรณีศึกษาตัวอย่าง

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

อัญชลี ทำงานเป็นพนักงานจัดเรียงสินค้าในแผนกเครื่องดื่มของห้างค้าส่งแห่งหนึ่ง วันหนึ่งหัวหน้างานสั่งให้อัญชลียกลังเครื่องดื่มและแกลลอนสารเคมีที่มีน้ำหนักกล่องละ 28 - 32 กิโลกรัม ขึ้นวางบนชั้นวางสินค้าชั้นบนเพียงคนเดียวตลอดทั้งวัน โดยไม่มีรถเข็นช่วยผ่อนแรงและไม่มีเพื่อนร่วมงานมาช่วยยก อัญชลีรู้สึกปวดแปลบที่หลังส่วนล่างอย่างรุนแรงจนขยับตัวไม่ได้และทรุดลงกับพื้น แพทย์วินิจฉัยว่าหมอนรองกระดูกสันหลังแตกทับเส้นประสาท ต้องผ่าตัดด่วนและห้ามยกของหนักเกิน 5 กิโลกรัมตลอดชีวิต แต่ฝ่ายบุคคลกลับปัดความรับผิดชอบ อ้างว่าอัญชลียกของผิดท่าเอง

ข้อกฎหมายน่ารู้: พิกัดน้ำหนักและสิทธิคุ้มครองแรงงาน

ในทางกฎหมาย พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 37 ประกอบ กฎกระทรวงกำหนดอัตราน้ำหนักที่นายจ้างให้ลูกจ้างทำงานได้ พ.ศ. 2547 ได้กำหนดน้ำหนักยกสูงสุดที่ใช้แรงกายโดยตรงไว้อย่างเด็ดขาด:

1) พิกัดน้ำหนักยกสูงสุดตามกฎหมาย

• ลูกจ้างหญิง: ห้ามยก แบก หาม ทูน ลาก หรือเข็น เกิน 20 กิโลกรัม

• - ลูกจ้างชาย: ห้ามยก แบก หาม ทูน ลาก หรือเข็น เกิน 55 กิโลกรัม

• - ลูกจ้างเด็กหญิง (อายุ 15-18 ปี): ห้ามยกของหนักเกิน 20 กิโลกรัม

• - ลูกจ้างเด็กชาย (อายุ 15-18 ปี): ห้ามยกของหนักเกิน 25 กิโลกรัม

การสั่งให้อัญชลีซึ่งเป็นลูกจ้างหญิงยกของหนักเกือบ 30 กิโลกรัมคนเดียว จึงเป็นการกระทำที่ละเมิดกฎหมายแรงงานอย่างชัดเจน

2) หน้าที่จัดหาเครื่องผ่อนแรง

หากสิ่งของมีน้ำหนักเกินพิกัดที่กำหนด กฎหมายบังคับให้นายจ้างต้องจัดหา "เครื่องทุ่นแรงที่เหมาะสม" เช่น รถยกไฟฟ้า (Forklift) รถเข็น รอก หรือสายพานลำเลียง หรือหากต้องใช้แรงคนยก ต้องจัดให้ลูกจ้างช่วยกันยกตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป โดยเฉลี่ยน้ำหนักแล้วต้องไม่เกินพิกัดตามกฎหมาย

3) สิทธิปฏิเสธการทำงานอันตราย (มาตรา 32)

ตาม พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 32 หากนายจ้างสั่งให้ยกของหนักเกินพิกัดโดยไม่มีเครื่องผ่อนแรงจนอาจเป็นอันตรายต่อกระดูกสันหลัง ลูกจ้างมีสิทธิปฏิเสธได้ทันที โดยห้ามมิให้นายจ้างลงโทษหรือเลิกจ้าง

4) สิทธิเงินทดแทนและบทลงโทษนายจ้าง (มาตรา 144)

หากเกิดการบาดเจ็บจากการยกของหนักในการทำงาน มีสิทธิได้รับค่ารักษาและเงินทดแทนจากกองทุนเงินทดแทน ตาม พระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537 และนายจ้างที่ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

4 ขั้นตอนปกป้องหลังและสิทธิของคนทำงาน

1) ชั่งน้ำหนักสิ่งของ: ตรวจดูป้ายน้ำหนักบนกล่อง หากลูกจ้างหญิงเกิน 20 กก. หรือชายเกิน 55 กก. ห้ามยกคนเดียว

2) ร้องขอเครื่องทุ่นแรงหรือคนช่วย: ขอใช้รถเข็น พาเลท หรือเรียกเพื่อนร่วมงานมาช่วยยกทันที

3) ใช้ท่ายกที่ถูกต้อง: ย่อเข่า หลังตรง ใช้กำลังขา ไม่ก้มหลังยกของ

4) ปฏิเสธงานอันตรายตามกฎหมาย: อย่าเอาหลังที่ไม่มีอะไหล่เปลี่ยนไปแลกกับความมักง่ายของนายจ้าง

กระดูกสันหลังของคุณมีเพียงชิ้นเดียวและพังแล้วซ่อมยาก จงจำพิกัดน้ำหนักตามกฎหมายและใช้สิทธิปกป้องสุขภาพของตนเอง

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 37 และ 144

• - กฎกระทรวงกำหนดอัตราน้ำหนักที่นายจ้างให้ลูกจ้างทำงานได้ พ.ศ. 2547

• - พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 32

• - พระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537