สัญญาจ้างระบุ "ห้ามฟ้องศาลแรงงาน ให้ใช้อนุญาโตตุลาการเท่านั้น" ลิดรอนสิทธิลูกจ้างได้จริงหรือ?

ศาลแรงงาน: ที่พึ่งที่กฎหมายสร้างขึ้นเพื่อคุ้มครองคนทำงาน

ระบบยุติธรรมแรงงานของไทย ถูกออกแบบมาภายใต้ พ.ร.บ. จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 ด้วยหลักการว่า "ลูกจ้างเป็นฝ่ายที่มีอำนาจต่อรองทางเศรษฐกิจด้อยกว่า"

กฎหมายจึงกำหนดให้คดีในศาลแรงงาน:

ได้รับการยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลทั้งหมด ลูกจ้างฟ้องร้องได้ฟรีโดยไม่ต้องเสียค่าวางศาล

มีกระบวนการไกล่เกลี่ยที่รวดเร็ว ประหยัด และเที่ยงธรรม

มาตรา 8 กำหนดให้อำนาจพิจารณาพิพากษาคดีเกี่ยวกับสิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเป็นของศาลแรงงาน

ข้อสัญญาบังคับอนุญาโตตุลาการในคดีแรงงาน ตกเป็น "โมฆะ"!

กระบวนการอนุญาโตตุลาการ (Arbitration) มีค่าใช้จ่ายมหาศาล ทั้งค่าธรรมเนียมสถาบันและค่าตอบแทนอนุญาโตตุลาการที่เริ่มต้นหลักแสนบาท หากนำมาบังคับกับลูกจ้าง ย่อมเท่ากับปิดประตูความยุติธรรมทันที

ศาลฎีกาเคยวางบรรทัดฐานว่า พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เป็น "กฎหมายความสงบเรียบร้อยของประชาชน" สิทธิในค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าชดเชย เป็นสิทธิขั้นต่ำที่กฎหมายคุ้มครองเด็ดขาด

ข้อสัญญาในสัญญาจ้างที่ระบุห้ามฟ้องศาลแรงงาน และบังคับให้ไปใช้อนุญาโตตุลาการ จึงเป็นการตัดสิทธิการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมของลูกจ้าง ขัดต่อความสงบเรียบร้อย ข้อสัญญานั้นจึงตกเป็น "โมฆะ" ตาม ป.พ.พ. มาตรา 150 ไม่มีผลบังคับใช้เสมือนไม่เคยมีข้อความนี้เขียนไว้ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

ลูกจ้างมีสิทธิเดินหน้าฟ้องศาลแรงงานได้ตามปกติ

เมื่อข้อสัญญาเป็นโมฆะ นายจ้างจะนำข้อตกลงอนุญาโตตุลาการมาขอให้ศาลแรงงานจำหน่ายคดีไม่ได้ ศาลแรงงานยังมีอำนาจเต็มตามกฎหมายในการรับคำฟ้องและพิจารณาคดีคุ้มครองสิทธิลูกจ้างต่อไป

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

เคสตัวอย่างจำลอง: อนันต์ ทำงานเป็นหัวหน้าทีมพัฒนาผลิตภัณฑ์ในบริษัทข้ามชาติ สัญญาจ้างระบุให้ระงับข้อพิพาทผ่านอนุญาโตตุลาการในต่างประเทศเท่านั้น ห้ามฟ้องศาลไทย ต่อมาบริษัทเลิกจ้างอนันต์กะทันหันโดยไม่จ่ายค่าชดเชย อนันต์ตัดสินใจฟ้องต่อศาลแรงงานกลาง

ทนายความของนายจ้างยื่นคัดค้านขอให้ศาลจำหน่ายคดีโดยอ้างสัญญาอนุญาโตตุลาการ แต่ศาลแรงงานมีคำสั่งยกคำร้องของนายจ้าง วินิจฉัยว่าข้อสัญญาดังกล่าวขัดต่อความสงบเรียบร้อยตามมาตรา 150 ตกเป็นโมฆะ ศาลแรงงานมีอำนาจพิจารณาคดี และต่อมาพิพากษาให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานตามมาตรา 118 พร้อมสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้ารวมกว่า 450,000 บาท (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

ขั้นตอนเตรียมตัวและแนวทางรักษาสิทธิสำหรับคนทำงาน

อย่าตระหนกกับข้อความสัญญา: ข้อสัญญาใดที่ลิดรอนสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมายไทย กฎหมายถือเป็นโมฆะทั้งหมด

นำสัญญาจ้างเข้าปรึกษานิติกรศาลแรงงาน: ศาลแรงงานทุกแห่งมีนิติกรคอยให้คำปรึกษาและช่วยร่างคำฟ้องให้ฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย

ใช้สิทธิฟ้องคดีแรงงานทันที: ยื่นฟ้องต่อศาลแรงงานในเขตอำนาจ เพื่อให้กระบวนการยุติธรรมช่วยคุ้มครองสิทธิ

ความยุติธรรมไม่ได้ขึ้นอยู่กับภาษาที่ซับซ้อนในสัญญาจ้าง อย่าปล่อยให้ข้อความทางกฎหมายที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยมาปิดกั้นสิทธิที่คุณพึงได้รับตามกฎหมาย

แหล่งอ้างอิง

พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 (มาตรา 8, 49)

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 17, 118)

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 150, 575)

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 (มาตรา 25, 68 การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม)