บริษัท 50 คนต้องมี "คปอ.": สิทธิลูกจ้างเลือกตัวแทนตรวจความปลอดภัยและร่วมโต๊ะบริหารเซฟตี้

แต่ในความเป็นจริง กฎหมายความปลอดภัยแรงงานไทยมีกลไกสำคัญชื่อว่า "คณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (คปอ.)" บังคับให้สถานประกอบการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 50 คนขึ้นไปต้องจัดให้มี และให้สิทธิลูกจ้างเลือกตั้งตัวแทนเข้าไปนั่งโต๊ะบริหารความปลอดภัยร่วมกับผู้บริหาร! คำถามสำคัญคือ คปอ. มีอำนาจหน้าที่อะไรบ้าง? และลูกจ้างจะใช้กลไกนี้ปกป้องชีวิตตนเองได้อย่างไร?

กรณีศึกษาตัวอย่าง

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

สมพงษ์ ทำงานฝ่ายคลังสินค้าในศูนย์กระจายสินค้าที่มีคนงานกว่า 150 คน ในคลังสินค้ามีรถโฟล์กลิฟต์วิ่งสวนกับคนเดิน ทางเดินแคบและไม่มีสัญญาณไฟเตือน เคยมีพนักงานถูกรถเฉี่ยวชนบาดเจ็บ สมพงษ์เคยแจ้งหัวหน้างานแต่ไม่มีการแก้ไข

ต่อมาบริษัทจัดการเลือกตั้ง คปอ. ตามกฎหมาย สมพงษ์จึงลงสมัครและได้รับเลือกให้เป็น "กรรมการ คปอ. ผู้แทนลูกจ้าง" ในการประชุมประจำเดือน สมพงษ์ได้นำสถิติอุบัติเหตุและภาพถ่ายจุดเสี่ยงเสนอต่อผู้จัดการฝ่ายบริหาร ส่งผลให้บริษัทจัดทำทางเดินคนแยกต่างหาก ติดตั้งกระจกโค้งและไฟสัญญาณเตือน ทำให้สถิติอุบัติเหตุลดลงเป็นศูนย์

โครงสร้างและอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย

ในทางกฎหมาย พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง ได้วางโครงสร้างอำนาจหน้าที่ของ คปอ. ไว้อย่างชัดเจน:

• บริษัท 50 คนขึ้นไป ต้องแต่งตั้ง คปอ.: ตามกฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565 กำหนดให้สถานประกอบกิจการ (เช่น โรงงาน ก่อสร้าง คลังสินค้า โรงแรม โรงพยาบาล ห้างสรรพสินค้า) ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 50 คนขึ้นไป ต้องแต่งตั้ง คปอ. ภายใน 30 วัน

• - สัดส่วนกรรมการและสิทธิเลือกตั้งผู้แทนลูกจ้าง: คปอ. ประกอบด้วยผู้แทนนายจ้างระดับบริหาร ระดับบังคับบัญชา จป. และที่สำคัญคือ "กรรมการผู้แทนลูกจ้าง" ซึ่งกฎหมายบังคับว่าต้องมาจากการเลือกตั้งของลูกจ้างทั้งหมด เพื่อเป็นปากเสียงสะท้อนอันตรายหน้างานจริง โดยมีจำนวน 5 ถึง 11 คนตามขนาดของลูกจ้าง

• - อำนาจหน้าที่ของ คปอ. ตามกฎหมาย: คปอ. มีอำนาจตามกฎหมายในการ:

• 1) สำรวจความปลอดภัยอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง

• 2) ร่วมพิจารณานโยบายและแผนงานความปลอดภัย

• 3) เสนอแนะมาตรการปรับปรุงสภาพแวดล้อม

• 4) ร่วมสอบสวนสาเหตุเมื่อเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง

• 5) นายจ้างต้องจัดประชุม คปอ. อย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง

• - คุ้มครองกรรมการและบทลงโทษนายจ้าง (มาตรา 53): กฎหมายห้ามมิให้นายจ้างกลั่นแกล้ง เลิกจ้าง หรือโยกย้ายกรรมการ คปอ. เพราะเหตุแห่งการปฏิบัติหน้าที่ และนายจ้างที่ไม่แต่งตั้ง คปอ. หรือไม่จัดประชุม มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

4 ขั้นตอนเริ่มต้นใช้สิทธิ คปอ. เพื่อความปลอดภัยในที่ทำงาน

1) เช็กจำนวนพนักงาน: หากมีลูกจ้างตั้งแต่ 50 คนขึ้นไป ตรวจสอบว่าบริษัทมีการแต่งตั้ง คปอ. หรือไม่

2) มีส่วนร่วมในการเลือกตั้ง: ไปใช้สิทธิเลือกตั้ง คปอ. หรือเสนอตัวลงสมัครเป็นตัวแทนคนทำงาน

3) แจ้งจุดเสี่ยงให้กรรมการ: ส่งข้อมูลหรือถ่ายภาพปัญหาหน้างานให้ตัวแทนนำเข้าที่ประชุม คปอ.

4) ติดตามผลการประชุม: ขอดูรายงานการประชุม คปอ. ซึ่งกฎหมายกำหนดให้นายจ้างต้องปิดประกาศให้ทราบ

ความปลอดภัยไม่ใช่เรื่องของโชคชะตา แต่คือสิทธิที่คุณร่วมบริหารจัดการได้ จงใช้กลไก คปอ. เพื่อสร้างที่ทำงานที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน

แหล่งอ้างอิง

• กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565

• - พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 16 และ 53

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน