ลาออกแล้วถูกยึดค่าคอมมิชชัน: นายจ้างทำได้ไหม? เจาะสิทธิพนักงานขายตามกฎหมายแรงงาน

กรณีศึกษาตัวอย่าง

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

ธนากร ทำงานเป็นพนักงานขายในบริษัทจำหน่ายเครื่องมือแพทย์ ได้รับเงินเดือนประจำ 18,000 บาท บวกค่าคอมมิชชันร้อยละ 3 จากยอดขายที่ปิดได้ ในเดือนสุดท้ายก่อนลาออก ธนากรปิดดีลขายเครื่องมือแพทย์ให้โรงพยาบาลเอกชนได้ยอดรวม 2.5 ล้านบาท ซึ่งตามเกณฑ์ต้องได้รับค่าคอมมิชชัน 75,000 บาท โรงพยาบาลได้ชำระเงินค่าสินค้าครบถ้วนแล้ว

แต่เมื่อถึงวันสิ้นเดือนซึ่งเป็นวันทำงานวันสุดท้าย ฝ่ายบุคคลโอนเฉพาะเงินเดือน 18,000 บาท ส่วนค่าคอมมิชชัน 75,000 บาทถูกยึดไว้ โดยอ้างระเบียบบริษัทที่ระบุว่า "ผู้ที่ลาออกจะไม่ได้รับค่าคอมมิชชันในเดือนที่ลาออก" ธนากรจึงตัดสินใจรวบรวมหลักฐานเข้ายื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน

ข้อกฎหมายน่ารู้: คุ้มครองค่าคอมมิชชัน

ในทางกฎหมาย พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และแนวคำพิพากษาศาลฎีกา ได้วางหลักคุ้มครองเงินค่าคอมมิชชันไว้อย่างชัดเจน:

1. ค่าคอมมิชชันถือเป็น "ค่าจ้าง" ตามกฎหมาย (มาตรา 5)

กฎหมายระบุว่า "ค่าจ้าง" หมายความรวมถึงเงินที่นายจ้างจ่ายเพื่อตอบแทนการทำงานโดยคำนวณตามผลงานที่ลูกจ้างทำได้ ศาลฎีกาได้มีแนวคำพิพากษาวางบรรทัดฐานอย่างสม่ำเสมอว่า เงินค่าคอมมิชชันหรือค่านายหน้าที่จ่ายตามยอดขาย ถือเป็น "ค่าจ้าง" รูปแบบหนึ่ง เพราะเป็นเงินตอบแทนการทำงานโดยตรง

2. ข้อสัญญายึดค่าคอมมิชชันเมื่อลาออกตกเป็นโมฆะ

เมื่อค่าคอมมิชชันเป็นค่าจ้าง นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายให้แก่ลูกจ้างเมื่อลูกจ้างทำงานสำเร็จตามกำหนดเวลาตามมาตรา 70 และห้ามมิให้นายจ้างหักค่าจ้างตามมาตรา 76 ข้อบังคับหรือสัญญาจ้างที่ระบุว่า "หากลาออกจะไม่ได้รับค่าคอมมิชชัน" ถือเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมและขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 จึงตกเป็น "โมฆะ" ไม่มีผลบังคับใช้ ลูกจ้างที่ปิดการขายสำเร็จและบริษัทได้รับเงินแล้ว ย่อมมีสิทธิได้รับค่าคอมมิชชันเต็มจำนวน แม้จะลาออกไปแล้วก็ตาม

3. ดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี และบทลงโทษนายจ้าง (มาตรา 9 และ 144)

หากนายจ้างจงใจไม่จ่ายค่าคอมมิชชัน นายจ้างต้องจ่ายดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปีให้แก่ลูกจ้าง และมีโทษทางอาญาจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

4 ขั้นตอนทวงคืนค่าคอมมิชชันเมื่อลาออกจากงาน

• เก็บหลักฐานการปิดการขาย: รวบรวมใบสั่งซื้อ ใบส่งมอบสินค้า ใบเสร็จรับเงินที่ลูกค้าชำระเงินแล้ว และตารางคำนวณคอมมิชชัน

• สำรวจสัญญาและนโยบายคอมมิชชัน: เก็บสำเนาสัญญาจ้างและประกาศเกณฑ์การจ่ายคอมมิชชันของบริษัทไว้เป็นหลักฐาน

• ทำหนังสือทวงถามอย่างเป็นทางการ: ส่งหนังสือทวงถามเงินค่าคอมมิชชันที่ค้างจ่ายถึงฝ่ายบริหารและฝ่ายบุคคล

• ยื่นคำร้อง คร.7 ต่อพนักงานตรวจแรงงาน: หากบริษัทปฏิเสธ ให้ยื่นคำร้อง ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่เพื่อเรียกเงินคืนพร้อมดอกเบี้ย

ยอดขายเกิดขึ้นจากหยาดเหงื่อและความสามารถของคุณ บริษัทไม่มีสิทธิใช้ระเบียบที่ขัดต่อกฎหมายมาริบเงินค่าคอมมิชชันที่คุณหามาได้

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 5, 9, 70, 76 และ 144

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน