เริ่มงานใหม่ถูกหักเงินค่าชุด-ค่าบัตร-ค่าอุปกรณ์: สิทธิลูกจ้างกับกฎหมายคุ้มครองแรงงานและความปลอดภัย
10 พ.ย. 25690
เริ่มงานเดือนแรกด้วยความกระตือรือร้นและตั้งใจทำงานอย่างเต็มที่ แต่พอถึงวันสิ้นเดือนเปิดสลิปเงินเดือนดู กลับพบว่าเงินค่าจ้างถูกหักไป 1,500 - 3,000 บาท โดยมีรายการระบุว่า "หักค่าชุดยูนิฟอร์ม 3 ตัว ค่าบัตรพนักงาน และค่ารองเท้านิรภัย" เมื่อเดินไปสอบถามฝ่ายบุคคล กลับได้รับคำตอบอย่างเรียบเฉยว่า "เป็นนโยบายของบริษัท พนักงานใหม่ทุกคนต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายส่วนนี้เอง หรือหากทำงานครบ 1 ปีจะคืนเงินให้" ปัญหานายจ้างผลักภาระค่าเครื่องแบบและอุปกรณ์การทำงานมาให้ลูกจ้างเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในแทบทุกวงการ ทั้งโรงงาน โรงแรม ร้านอาหาร และห้างค้าปลีก คำถามสำคัญที่คนทำงานต้องรู้คือ บริษัทมีสิทธิหักเงินเดือนเป็นค่าชุดและอุปกรณ์ทำงานได้จริงหรือ?
(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)
อนุชา ได้รับการบรรจุเข้าทำงานเป็นพนักงานฝ่ายคลังสินค้าในศูนย์กระจายสินค้าแห่งหนึ่ง ได้รับเงินเดือน 15,000 บาท ในวันเริ่มงานบริษัทได้มอบเสื้อยูนิฟอร์ม 3 ตัว บัตรพนักงาน และรองเท้าหัวเหล็กนิรภัย (PPE) ให้ใส่ปฏิบัติงาน แต่เมื่อถึงสิ้นเดือนแรก เงินเดือนของอนุชาถูกหักไป 2,200 บาท เป็นค่าชุด 1,200 บาท ค่าบัตร 200 บาท และค่ารองเท้านิรภัย 800 บาท อนุชาต้องแบกรับภาระค่าครองชีพและรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม เพราะชุดและอุปกรณ์เหล่านี้เป็นสิ่งที่บริษัทบังคับให้ใช้ในการทำงานเพื่อผลประโยชน์ของบริษัทเอง
ข้อกฎหมายคุ้มครองค่าจ้างและความปลอดภัยของลูกจ้าง
ในความเป็นจริง กฎหมายแรงงานไทยมีบทบัญญัติคุ้มครองค่าจ้างและความปลอดภัยของลูกจ้างไว้อย่างเคร่งครัด:
กฎหมายห้ามหักค่าจ้างเด็ดขาด (มาตรา 76): พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 บัญญัติชัดเจนว่า "ห้ามมิให้นายจ้างหักค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุด" เว้นแต่เป็นกรณีที่กฎหมายกำหนดไว้ 5 ประการเท่านั้น เช่น ภาษี เงินสมทบประกันสังคม หรือหนี้สหกรณ์ออมทรัพย์ การหักค่าชุดยูนิฟอร์ม ค่าบัตรพนักงาน หรือค่าอุปกรณ์การทำงาน ไม่อยู่ในข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น การหักเงินดังกล่าวจึงถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทันที
อุปกรณ์ความปลอดภัย (PPE) นายจ้างต้องจ่ายให้ฟรี (มาตรา 22): พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 22 กำหนดให้นายจ้างจัดหาอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ได้มาตรฐานให้แก่ลูกจ้าง "โดยนายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย" ห้ามคิดเงิน ห้ามเรียกเก็บ หรือหักเงินค่าจ้างจากลูกจ้างเด็ดขาด หากฝ่าฝืนมีโทษปรับตามมาตรา 53
ห้ามแปลงค่าชุดเป็นเงินประกันการทำงาน (มาตรา 10): นายจ้างบางแห่งเลี่ยงกฎหมายโดยอ้างว่าเป็นการหัก "เงินประกันชุดทำงาน" หากลาออกแล้วนำชุดมาคืนจึงจะจ่ายคืนให้ ซึ่งมาตรา 10 ห้ามเรียกเงินประกันการทำงาน เว้นแต่ลักษณะงานจะเกี่ยวข้องกับการเงินหรือทรัพย์สินมีค่าตามที่กฎกระทรวงกำหนด งานทั่วไปนายจ้างไม่มีสิทธิเรียกเก็บเงินประกันใดๆ
สิทธิได้รับเงินคืนพร้อมดอกเบี้ยและโทษนายจ้าง (มาตรา 9 และ 144): นายจ้างที่ฝ่าฝืนหักค่าจ้างมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และลูกจ้างมีสิทธิเรียกร้องเงินที่ถูกหักไปคืนพร้อมดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)
แนวทางปฏิบัติเมื่อถูกหักเงินค่าชุดและอุปกรณ์ทำงาน
ตรวจสอบสลิปเงินเดือน: เก็บสลิปเงินเดือนและสัญญาจ้างไว้เป็นหลักฐานยืนยันการถูกหักเงิน
สอบถามและทักท้วงเป็นลายลักษณ์อักษร: สอบถามฝ่ายบุคคลอย่างสุภาพพร้อมอ้างอิงข้อกฎหมายมาตรา 76
ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน (คร.7): หากบริษัทปฏิเสธการคืนเงิน ให้ยื่นคำร้อง ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่เพื่อเรียกเงินคืน
ปฏิเสธการเซ็นยินยอมย้อนหลัง: อย่าลงชื่อในเอกสารยินยอมให้หักเงินหากเราไม่เต็มใจ
เครื่องแบบคือหน้าตาของบริษัท และอุปกรณ์เซฟตี้คือหน้าที่ของนายจ้างตามกฎหมาย อย่าปล่อยให้ใครเอาเปรียบสิทธิขั้นพื้นฐานของคนทำงาน
แหล่งอ้างอิง
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9, 10, 76 และ 144
พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 22 และ 53
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน