ตรวจสุขภาพประจำปี-ตรวจตามความเสี่ยง: ใครต้องจ่าย? สิทธิลูกจ้างตามกฎหมายความปลอดภัยแรงงาน

สมบัติ ทำงานเป็นช่างพ่นสีในโรงงานชิ้นส่วนยานยนต์มานานกว่า 4 ปี ต้องทำงานในห้องพ่นสีที่มีละอองสารเคมีทุกวัน ในทุกปีบริษัทจัดให้มีการตรวจสุขภาพเบื้องต้น เช่น วัดความดันและเอกซเรย์ปอด แต่เมื่อถึงสิ้นเดือน เงินเดือนของสมบัติจะถูกหัก 1,000 บาทเป็นค่าตรวจสุขภาพ ต่อมาสมบัติเริ่มมีอาการเวียนศีรษะและแน่นหน้าอก จึงขอสำเนาผลการตรวจสุขภาพจากฝ่ายบุคคล แต่กลับถูกปฏิเสธโดยอ้างว่าเป็นเอกสารลับของบริษัท ทำให้สมบัติตัดสินใจร้องเรียนต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองความปลอดภัยและสิทธิของคนทำงานไว้อย่างชัดเจน:

• นายจ้างต้องจ่ายค่าตรวจสุขภาพทั้งหมด (มาตรา 16): พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 16 ประกอบ กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีการตรวจสุขภาพแก่ลูกจ้างที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง (สารเคมี เชื้อโรค เสียงดัง ความร้อน) ครั้งแรกภายใน 30 วันนับแต่วันเริ่มงาน และตรวจเป็นประจำอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง โดย "นายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด" ห้ามหักเงินค่าจ้างลูกจ้างเด็ดขาด การหักเงินยังผิด พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76

• สิทธิรู้ผลตรวจและรับสมุดสุขภาพประจำตัว: กฎหมายกำหนดให้นายจ้างต้องแจ้งผลตรวจสุขภาพให้ลูกจ้างทราบ หากพบความผิดปกติหรือมีอาการโรคจากการทำงาน ต้องแจ้งลูกจ้างภายใน 3 วัน หรือภายใน 30 วันกรณีผลตรวจปกติ และต้องมอบ "สมุดสุขภาพประจำตัว" ให้ลูกจ้างเมื่อสิ้นสุดการจ้างงาน นายจ้างไม่มีสิทธิปิดบังผลตรวจ

• การปรับเปลี่ยนหน้าที่เพื่อความปลอดภัย: หากแพทย์พบว่าลูกจ้างมีความผิดปกติเนื่องมาจากสภาพแวดล้อมในการทำงาน นายจ้างต้องส่งตัวไปรักษา และต้องปรับเปลี่ยนลักษณะงานให้เหมาะสม เพื่อไม่ให้เป็นอันตรายต่อสุขภาพ โดยห้ามลดค่าจ้างเดิม

• สิทธิเงินทดแทนและบทลงโทษนายจ้าง (มาตรา 53): หากเจ็บป่วยด้วยโรคจากการทำงาน ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่ารักษาและเงินทดแทนจากกองทุนเงินทดแทน หากนายจ้างฝ่าฝืนไม่จัดตรวจสุขภาพ มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

4 ขั้นตอนปกป้องสุขภาพและสิทธิของคนทำงาน:

• ตรวจสอบปัจจัยเสี่ยง: เช็กว่างานที่ทำสัมผัสสารเคมี เสียงดัง หรือความร้อนหรือไม่ เพื่อขอรับการตรวจที่ตรงจุด

• ทักท้วงหากถูกหักเงินเดือน: สลิปเงินเดือนต้องไม่มีการหักค่าตรวจสุขภาพ หากถูกหักให้ทักท้วงทันที

• ขอสำเนาผลตรวจสุขภาพ: ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเล่มผลตรวจสุขภาพเพื่อเก็บไว้เป็นประวัติการรักษา

• ร้องทุกข์ต่อเจ้าหน้าที่: หากนายจ้างละเลย ให้ยื่นเรื่องต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่

สุขภาพของคนทำงานไม่ใช่สิ่งที่ต้องแลกกับการทำงาน นายจ้างมีหน้าที่ดูแล และคุณมีสิทธิเรียกร้องความปลอดภัยตามกฎหมาย

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 16 และ 53

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 และ 144

• พระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537