อย่าเพิ่งรีบเซ็นใบลาออกถ้าถูกบอกว่า "ไม่ผ่านโปร": กับดักห้องเย็นและสิทธิ์ตามกฎหมายแรงงานที่คนทำงานมักเสียรู้

ความจริงที่ฝ่ายบุคคลไม่เคยบอกคุณคือ ในสายตาของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 "ไม่มีคำว่าลูกจ้างทดลองงาน" วินาทีที่คุณเริ่มงานวันแรก คุณคือลูกจ้างตามกฎหมายเต็มตัว และการแจ้งว่า "ไม่ผ่านโปร" มีสถานะทางกฎหมายเพียงอย่างเดียวเท่านั้น นั่นคือ "การเลิกจ้าง"

เมื่อเป็นการเลิกจ้าง นายจ้างมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย ไม่ใช่ผลักภาระด้วยการกดดันให้ลูกจ้างเขียนใบลาออกเพื่อประหยัดงบประมาณของบริษัท

Case Insight: ราคาของความกลัวประวัติเสีย

กานต์ (นามสมมติ) นักการตลาดดิจิทัลวัย 28 ปี ย้ายงานมาอยู่บริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง โดยมีกำหนดระยะเวลาทดลองงาน 119 วัน ตลอดการทำงาน กานต์ทุ่มเททำแคมเปญไม่เคยขาด แต่เมื่อทำงานมาถึงวันที่ 110 หัวหน้ากลับแจ้งว่าผลงานยังไม่ถึงเกณฑ์ที่ตั้งไว้ และขอให้กานต์เซ็นใบลาออกในระบบทันทีก่อนสิ้นเดือน

ด้วยความตกใจ รู้สึกอับอาย และกลัวว่าอนาคตการทำงานจะมัวหมองหากมีคำว่าถูกเลิกจ้างติดตัว กานต์จึงกดยื่นลาออกในระบบ HRIS ตามที่ฝ่ายบุคคลแนะนำ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือ กานต์ได้รับเงินเดือนแค่ถึงวันสุดท้ายที่ทำงาน ไม่ได้รับเงินช่วยเหลือหรือค่าชดเชยใดๆ เพิ่มเติมแม้แต่บาทเดียว

แต่สิ่งที่กานต์เพิ่งมารู้หลังจากนั้นเมื่อคุยกับทนายแรงงานคือ:

• กานต์ชวด "ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า" (หรือค่าตกใจ) ทันที 1 เดือนเต็ม เพราะบริษัทสั่งให้ออกกะทันหันโดยไม่แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง

• กานต์ชวดเงินชดเชยว่างงานจากประกันสังคมก้อนใหญ่ เพราะการลาออกเองได้รับเงินชดเชยเพียง 30% ของฐานค่าจ้าง นานไม่เกิน 90 วัน ต่างจากการถูกเลิกจ้างที่จะได้รับเงินชดเชยถึง 50% สูงสุดถึง 180 วัน

• ที่เจ็บปวดที่สุดคือ บริษัทตั้งใจกำหนดระยะเวลาทดลองงานไว้ที่ 119 วัน เพื่อหลบเลี่ยงมาตรา 118 ที่ระบุว่า หากลูกจ้างทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเพิ่มอีก 30 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย

เพียงแค่ลายเซ็นเดียวบนใบลาออก กานต์สูญเสียเงินที่ควรได้ตามสิทธิ์ไปร่วมแสนบาท โดยแลกมากับคำปลอบใจลมๆ แล้งๆ เรื่องการรักษาประวัติ

3 สิทธิ์กฎหมายแรงงานที่คุณต้องกอดไว้ให้แน่น

ก่อนจะตอบตกลงหรือยอมเซ็นเอกสารใดๆ ในห้องประชุม นี่คือข้อกฎหมายที่คุณต้องรู้เพื่อปกป้องตัวเอง:

1. สิทธิ์ได้รับ "ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า" ตามมาตรา 17

สัญญาจ้างงานช่วงทดลองงานถือเป็นสัญญาที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน หากนายจ้างต้องการให้ออก นายจ้างต้องบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือในวันจ่ายเงินเดือน เพื่อให้มีผลเลิกจ้างในวันจ่ายเงินเดือนงวดถัดไป หากนายจ้างต้องการให้พ้นสภาพทันที นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่าย "ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า" (ค่าตกใจ) เท่ากับค่าจ้าง 1 งวดการจ่ายเสมอ ยกเว้นคุณทำความผิดวินัยร้ายแรงตามมาตรา 119 เช่น ทุจริต หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ซึ่งการทำงานไม่ผ่านเกณฑ์การประเมินไม่ใช่ความผิดร้ายแรง

2. สิทธิ์เงินชดเชยตามอายุงานตามมาตรา 118

หลายบริษัทยืดเวลาทดลองงานออกไปเป็น 4 เดือน หรือเกิน 120 วัน โดยอ้างว่าขอประเมินเพิ่ม จำไว้ว่าถ้าคุณทำงานแตะวันที่ 120 เมื่อไหร่ สิทธิ์ตามกฎหมายจะเกิดขึ้นทันที หากถูกเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชย 30 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย ต่อให้บริษัทจะอ้างว่ายังไม่ได้เซ็นสัญญาบรรจุเป็นพนักงานประจำก็ตาม

3. "ไม่ผ่านโปร" ไม่ใช่คดีอาญา และไม่มีฐานข้อมูลกลางประจานประวัติการทำงาน

ความเชื่อที่ว่าถูกเลิกจ้างแล้วจะหางานใหม่ไม่ได้ เป็นความกลัวที่ถูกฝ่ายบุคคลบางแห่งนำมาใช้เป็นเครื่องมือต่อรอง การไม่ผ่านโปรสะท้อนเพียงแค่ทักษะหรือเคมีในการทำงานไม่ตรงกับองค์กรนั้นๆ และตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 585 นายจ้างมีหน้าที่ต้องออกใบผ่านงาน (หนังสือรับรองการทำงาน) โดยระบุเพียงตำแหน่งและระยะเวลาการทำงานเท่านั้น กฎหมายห้ามไม่ให้นายจ้างใส่ข้อความที่เป็นผลร้ายหรือสร้างความเสียหายแก่ลูกจ้างลงในใบรับรอง

4 สิ่งที่ต้องทำทันทีเมื่อถูกเรียกเข้าห้องเย็น

เมื่อถูกแจ้งว่าไม่ผ่านการทดลองงาน ให้ตั้งสติและเดินตามขั้นตอนนี้:

• ห้ามเซ็นใบลาออกเด็ดขาด ไม่ว่าจะถูกหว่านล้อมด้วยเหตุผลใด ให้ตอบกลับอย่างสุภาพว่า "ขอให้บริษัทออกเป็นหนังสือบอกเลิกจ้างตามขั้นตอนของกฎหมายแรงงานค่ะ/ครับ"

• ขอหนังสือแจ้งเลิกจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อใช้เป็นหลักฐานระบุวันสิ้นสุดการทำงานและเหตุผลที่แท้จริง

• ตรวจสอบยอดเงินก้อนสุดท้ายให้ครบถ้วน ทั้งค่าจ้างของวันที่ทำจริง, ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า, วันหยุดพักผ่อนประจำปีคงเหลือ (ถ้ามี), และเงินชดเชยตามอายุงาน (หากอายุงานแตะ 120 วัน)

• นำหนังสือเลิกจ้างไปขึ้นทะเบียนว่างงานกับสำนักงานประกันสังคมภายใน 30 วัน เพื่อรับเงินทดแทนกรณีว่างงาน 50%

หากบริษัทปฏิเสธการจ่ายเงินชดเชยตามกฎหมาย หรือพยายามบีบบังคับ อย่าเพิ่งยอมจำนน โทรปรึกษาสายด่วนกระทรวงแรงงาน 1546 หรือเดินทางไปยื่นคำร้อง (คร.7) ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ เจ้าหน้าที่พร้อมดำเนินการตรวจสอบให้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

งานที่ไม่ใช่ อาจเป็นแค่จังหวะชีวิตที่ไม่ลงตัว แต่สิทธิ์ตามกฎหมายที่คุณแลกมาด้วยหยาดเหงื่อ คือสิ่งที่ไม่ควรยอมยกให้ใครฟรีๆ เพียงเพราะความเกรงใจ