สั่งทำงานเสี่ยงอันตรายแต่ไม่แจกอุปกรณ์เซฟตี้

เด่น ทำงานเป็นช่างซ่อมบำรุงในโรงงานแปรรูปโลหะ วันหนึ่งหัวหน้าสั่งให้ปีนขึ้นไปซ่อมเครนขนส่งที่ความสูงกว่า 6 เมตร ซึ่งบริเวณนั้นไม่มีนั่งร้านและไม่มีตาข่ายรองรับ เด่นขอเบิกเข็มขัดนิรภัยแบบเต็มตัว (Harness) แต่ฝ่ายสโตร์แจ้งว่าอุปกรณ์ชำรุดและยังไม่ได้ซื้อใหม่ หัวหน้าจึงสั่งให้เด่นปีนขึ้นไปมือเปล่า เด่นปฏิเสธเพราะกลัวพลัดตกถึงแก่ชีวิต หัวหน้าจึงขู่ว่าจะทำหนังสือเตือนและตัดเงินเดือนข้อหาขัดคำสั่ง เด่นจึงตกอยู่ในภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกระหว่างความปลอดภัยในชีวิตกับหน้าที่การงาน

ข้อกฎหมายสำคัญที่ลูกจ้างต้องรู้

ในความเป็นจริง กฎหมายไทยให้ความสำคัญกับสิทธิในชีวิตและร่างกายของคนทำงานเป็นอันดับสูงสุด โดย พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ได้วางข้อกำหนดไว้ชัดเจน:

• นายจ้างต้องจัดหา PPE ให้ฟรี ตามมาตรา 22 บัญญัติว่า "ให้นายจ้างจัดและดูแลให้ลูกจ้างสวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ได้มาตรฐาน... โดยให้นายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย" นั่นหมายความว่า อุปกรณ์เซฟตี้ทุกชนิด เช่น หมวกนิรภัย รองเท้าหัวเหล็ก แว่นตา หน้ากาก หรือเข็มขัดกันตก นายจ้างมีหน้าที่ต้องจัดหาให้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย จะหักเงินเดือนหรือบังคับให้ลูกจ้างซื้อเองไม่ได้เด็ดขาด ซึ่งสอดคล้องกับ พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 ที่ห้ามหักค่าจ้าง

• สิทธิปฏิเสธงานและหยุดทำงานทันที ตามมาตรา 34 บัญญัติให้สิทธิคุ้มครองว่า ในกรณีที่สถานที่ทำงานมีสภาพแวดล้อมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงต่อสุขภาพและความปลอดภัย "ให้ลูกจ้างมีสิทธิหยุดทำงานและออกจากสถานที่ทำงานที่มีอันตรายนั้นได้ทันที" และห้ามมิให้นายจ้างเลิกจ้าง ลงโทษ หรือกระทำการใดๆ อันเป็นผลร้ายแก่ลูกจ้างเพราะการใช้สิทธิดังกล่าว

• ห้ามทำโอทีในงานอันตราย ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 31 ห้ามนายจ้างให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุดในงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพและความปลอดภัยตามที่กำหนดในกฎกระทรวง (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือและปกป้องสิทธิเมื่อต้องเผชิญงานเสี่ยงอันตราย

• ปฏิเสธอย่างสุภาพตามหลักการ: แจ้งหัวหน้างานตามข้อเท็จจริงว่าสภาพงานขาดอุปกรณ์ความปลอดภัยตามมาตรฐาน ซึ่งเสี่ยงต่ออันตรายร้ายแรงตามมาตรา 34

• บันทึกภาพถ่ายความไม่ปลอดภัย: ถ่ายรูปจุดปฏิบัติงาน สภาพเครื่องจักร หรืออุปกรณ์ที่ชำรุดไว้เป็นหลักฐานเพื่อยืนยันว่าการปฏิเสธมีเหตุผลอันสมควร

• ทำหนังสือแจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.): แจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานของสถานประกอบการ หรือฝ่ายบุคคลให้จัดหาอุปกรณ์ PPE ที่ถูกต้อง

• ร้องทุกข์ต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย: หากถูกข่มขู่หรือบังคับ สามารถยื่นเรื่องร้องเรียนต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือกองความปลอดภัยแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานได้ทันที

ไม่มีงานใดหรือเงินเดือนเท่าใดที่มีค่ามากกว่าชีวิตและอวัยวะของคุณ ความปลอดภัยในการทำงานไม่ใช่เรื่องของการขอร้อง แต่เป็นสิทธิตามกฎหมายที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจัดหาให้โดยไม่มีเงื่อนไข

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 16, 22 และ 34

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 31 (ข้อห้ามการทำงานล่วงเวลาในงานอันตราย)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 (ข้อห้ามการหักค่าจ้าง)

• กองความปลอดภัยแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน