ปีนหลังคา-ขึ้นนั่งร้านไม่มีสายเซฟตี้: สิทธิปฏิเสธงานบนที่สูงตามกฎหมายความปลอดภัยแรงงาน

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

สมเกียรติ ทำงานเป็นช่างเชื่อมในไซต์ก่อสร้างอาคารสูง 5 ชั้น บ่ายวันหนึ่งหัวหน้างานสั่งให้สมเกียรติปีนขึ้นไปเชื่อมนั่งร้านภายนอกอาคารที่ชั้น 4 สูงจากพื้นดินกว่า 12 เมตร นั่งร้านที่ติดตั้งไว้มีสภาพชำรุดทรุดโทรม ไม่มีแผ่นไม้ปูพื้นทางเดินที่แน่นหนา ไม่มีราวกันตก และไม่มีการขึงสายช่วยชีวิต (Lifeline) สำหรับเกี่ยวกะบ็อกซ์นิรภัย ยิ่งไปกว่านั้น ท้องฟ้าเริ่มมืดครึ้มและมีลมกระโชกแรงก่อนฝนตก สมเกียรติจึงปฏิเสธที่จะปีนขึ้นไปเพราะเห็นว่าเสี่ยงอันตรายถึงชีวิต แต่หัวหน้างานกลับข่มขู่ว่าจะหักเงินค่าจ้างและไล่ออกจากไซต์งาน สมเกียรติจึงตัดสินใจใช้สิทธิตามกฎหมายและแจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) ทันที

ในทางกฎหมาย กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ในสถานที่ที่มีอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน พ.ศ. 2564 ได้วางเกณฑ์บังคับไว้อย่างเข้มงวด:

• เกณฑ์ความสูงตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป: กฎหมายกำหนดว่าสถานที่ทำงานที่มีความสูงตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป นายจ้างต้องจัดให้มี "มาตรการป้องกันการตก" เช่น การติดตั้งนั่งร้านที่มั่นคงแข็งแรง มีราวกันตก (Guardrail) สูงไม่น้อยกว่า 90-110 เซนติเมตร และมีแผ่นกั้นกันของตก (Toe Board)

• สายรัดตัวนิรภัยเต็มตัว (Full Body Harness): หากไม่สามารถติดตั้งราวกันตกได้ นายจ้างต้องจัดหาเข็มขัดนิรภัยชนิดเต็มตัว พร้อมสายช่วยชีวิต (Lifeline) และจุดยึดเหนี่ยวที่ได้มาตรฐานรองรับน้ำหนักได้อย่างปลอดภัยให้แก่ลูกจ้างทุกคนโดยไม่คิดเงิน

• ข้อห้ามทำงานในสภาพอากาศอันตราย: กฎหมายระบุชัดเจนว่า ห้ามมิให้นายจ้างสั่งให้ลูกจ้างทำงานบนที่สูงกลางแจ้งขณะมีฝนตก ฟ้าร้อง ลมกระโชกแรง หรือสภาพอากาศแปรปรวนที่อาจก่อให้เกิดอันตราย

• สิทธิปฏิเสธการทำงานอันตราย (มาตรา 32): ตาม พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 32 หากสถานที่ทำงานไม่ปลอดภัยจนอาจเกิดอันตรายต่อชีวิต ลูกจ้างมีสิทธิปฏิเสธการทำงานได้ทันที และ "ห้ามมิให้นายจ้างเลิกจ้าง ลดค่าจ้าง หรือลงโทษลูกจ้าง" เพราะการใช้สิทธินี้

• บทลงโทษนายจ้าง (มาตรา 53): นายจ้างที่ไม่จัดอุปกรณ์ป้องกันการตกจากที่สูง มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

4 ขั้นตอนเอาตัวรอดเมื่อถูกสั่งทำงานบนที่สูง

• ตรวจสอบความสูงและอุปกรณ์: หากสูงเกิน 2 เมตร ต้องมีราวกันตกหรือสายนิรภัยเต็มตัวเสมอ

• เช็กสภาพอากาศ: หากฝนตกหรือลมแรง ให้หยุดงานและลงสู่พื้นดินทันที

• ท้วงติงเรื่องความปลอดภัยต่อ จป.: แจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยหรือหัวหน้างานเพื่อแก้ไขจุดเสี่ยง

• ปฏิเสธงานอันตรายตามมาตรา 32: อย่าเอาชีวิตไปแลกกับคำสั่งมักง่ายของหัวหน้างาน

เงินค่าจ้างสร้างอนาคตได้ แต่ต้องมีชีวิตอยู่เพื่อใช้อนาคตนั้น จงใช้สิทธิปฏิเสธเพื่อความปลอดภัยของตัวเอง

แหล่งอ้างอิง

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ในสถานที่ที่มีอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน พ.ศ. 2564

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 14, 16, 32 และ 53

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน