ขอ 'ใบผ่านงาน' แต่นายจ้างไม่ยอมออกให้ หรือใส่ข้อความประจานความผิด: ทำได้ไหม?

1. กฎหมายบังคับ: นายจ้าง "ต้องออกใบผ่านงานให้เสมอ"

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 585 บัญญัติชัดเจนว่า:

"เมื่อการจ้างงานสุดสิ้นลงแล้ว ลูกจ้างชอบที่จะได้รับใบสำคัญแสดงว่าลูกจ้างนั้นได้ทำงานมานานเท่าไร และงานที่ทำนั้นเป็นงานอย่างไร"

คำว่า "ลูกจ้างชอบที่จะได้รับ" หมายถึง นายจ้าง "มีหน้าที่ต้องออกใบผ่านงานให้เสมอ" เมื่อการจ้างสิ้นสุดลง โดยไม่มีข้อยกเว้น:

• ไม่ว่าจะออกจากงานด้วยเหตุใด: ลาออกเอง ถูกเลิกจ้าง หรือถูกไล่ออก นายจ้างก็ต้องออกให้

• ห้ามตั้งเงื่อนไข: จะอ้างว่ายังไม่ส่งมอบงาน เพื่อปฏิเสธไม่ออกใบผ่านงานไม่ได้เด็ดขาด

2. ข้อความในใบผ่านงาน: ระบุได้แค่ 2 เรื่องเท่านั้น

มาตรา 585 กำหนดกรอบข้อความที่ระบุในใบผ่านงานไว้เพียง 2 ประการ:

• ระยะเวลาการทำงาน: เริ่มทำงานตั้งแต่วันที่เท่าไร ถึงวันที่เท่าไร

• ลักษณะงานที่ทำ: ดำรงตำแหน่งอะไร และมีหน้าที่อย่างไร

นายจ้าง "ไม่มีสิทธิระบุข้อความที่เป็นผลร้าย ข้อความติเตียน หรือเหตุผลที่ออกจากงาน" ลงในใบผ่านงานเด็ดขาด เช่น ห้ามเขียนว่าถูกเลิกจ้างเพราะขาดงาน หรือผลงานไม่ถึงเป้า เพราะกฎหมายต้องการให้เป็นหลักฐานยืนยันประสบการณ์เพื่อใช้สมัครงานใหม่

3. ใส่ข้อความประจาน หรือไม่ออกให้ = ละเมิด

หากนายจ้างไม่ออกใบผ่านงาน หรือใส่ข้อความที่เป็นผลร้าย จนทำให้ลูกจ้างไม่ได้งานใหม่:

• ถือเป็นการละเมิดตาม ป.พ.พ. มาตรา 420: นายจ้างต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เช่น เงินเดือนที่ควรได้รับจากที่ทำงานใหม่

• ฟ้องศาลแรงงานได้ทันที: เพื่อบังคับให้ออกใบผ่านงานฉบับใหม่ที่ถูกต้อง และเรียกค่าเสียหาย (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

คุณธนากร ทำงานการตลาดมา 3 ปี ต่อมาถูกให้ออก เมื่อขอใบผ่านงาน บริษัทกลับระบุว่า "นายธนากรเคยทำงานการตลาด แต่พ้นสภาพเนื่องจากผลงานไม่ผ่านเกณฑ์" ทำให้บริษัทใหม่ปฏิเสธไม่รับเข้าทำงาน ธนากรจึงฟ้องศาลแรงงาน ศาลวินิจฉัยว่า มาตรา 585 กำหนดให้ออกใบสำคัญระบุเพียงระยะเวลาและลักษณะงานเท่านั้น การใส่เหตุผลเลิกจ้างเป็นการละเมิด พิพากษาให้นายจ้างออกใบผ่านงานใหม่ที่ระบุเฉพาะอายุงานและตำแหน่ง พร้อมสั่งชดใช้ค่าเสียหายแก่ธนากร 120,000 บาท (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางปฏิบัติสำหรับคนทำงาน

• ยื่นคำขอเป็นลายลักษณ์อักษร: ส่งอีเมลขอใบสำคัญตาม ป.พ.พ. มาตรา 585

• ตรวจสอบความถูกต้อง: ต้องระบุเฉพาะวันเริ่มงาน วันสิ้นสุดงาน และตำแหน่งหน้าที่เท่านั้น โดยไม่มีข้อความสาเหตุที่ออก

• ปฏิเสธใบผ่านงานที่มีข้อความประจาน: หากพบข้อความผลร้าย ให้โต้แย้งและขอให้ออกฉบับใหม่ทันที

• ร้องเรียนพนักงานตรวจแรงงาน: ยื่นคำร้อง ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือฟ้องศาลแรงงาน

ใบผ่านงานคือหลักฐานยืนยันประสบการณ์ทำงานของคุณ กฎหมายคุ้มครองให้คุณได้รับเอกสารนี้อย่างเป็นธรรมเพื่อก้าวต่อไปในอาชีพ

แหล่งอ้างอิง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 420, 585)

• พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 (มาตรา 8, 49)

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (https://www.labour.go.th)