Education-Story_20261111_fixed-term-contract-severance-rights

สัญญาจ้างปีต่อปี หมดสัญญาแล้วไม่จ้างต่อ ต้องจ่ายค่าชดเชยไหม?

เช็กข้อยกเว้นตามกฎหมายแรงงาน ม. 118

"ทำงานมาครบ 3 ปี โดยบริษัทให้เซ็นสัญญาจ้างปีต่อปี พอครบกำหนดสัญญาฉบับล่าสุด ฝ่ายบุคคลแจ้งว่า 'บริษัทไม่ต่อสัญญา ขอให้ออกจากงานสิ้นเดือนนี้ โดยไม่มีเงินชดเชยใดๆ เพราะทำงานครบตามสัญญาแล้ว' ความเข้าใจผิดนี้นายจ้างจำนวนมากนำมาใช้ตัดสิทธิพนักงาน แต่ในทางกฎหมาย การหมดสัญญาปีต่อปีแล้วไม่จ้างต่อ นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยจริงหรือ?"

สัญญาจ้างแบบมีกำหนดระยะเวลาเป็นรูปแบบที่พบบ่อย แต่กฎหมายมีเกณฑ์ชัดเจนว่า งานลักษณะใดที่หมดสัญญาแล้วไม่ต้องจ่ายชดเชย และงานลักษณะใดที่ "ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเสมอ"

การหมดสัญญาจ้าง = การเลิกจ้างตามกฎหมาย

พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 วรรคสอง บัญญัติว่า การเลิกจ้างหมายความรวมถึง:

"กรณีที่ลูกจ้างไม่ได้ทำงานและไม่ได้รับค่าจ้างเพราะสิ้นสุดสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาไว้แน่นอน"

เมื่อสัญญาครบกำหนดแล้วนายจ้างไม่ต่อสัญญา ย่อมถือเป็น "การเลิกจ้าง" นายจ้างต้องจ่าย "ค่าชดเชยตามอายุงาน" ตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง เสมือนการเลิกจ้างทั่วไป เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้นพิเศษที่กฎหมายระบุไว้เท่านั้น

ข้อยกเว้นตามมาตรา 118 วรรคสามและสี่: ต้องเป็น 3 งานนี้เท่านั้น

กฎหมายยกเว้นให้นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย เฉพาะกรณีที่เข้าเงื่อนไขครบทุกข้อตาม มาตรา 118 วรรคสามและวรรคสี่ ดังนี้:

ทำสัญญาเป็นหนังสือไว้ตั้งแต่เริ่มจ้าง โดยมีกำหนดเวลาสิ้นสุดแน่นอนไม่เกิน 2 ปี
ต้องเป็นงานใน 3 ลักษณะนี้เท่านั้น:
- งานในโครงการเฉพาะที่มิใช่งานปกติของธุรกิจนายจ้าง
- งานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราวที่มีกำหนดสิ้นสุดแน่นอน
- งานที่เป็นไปตามฤดูกาลและได้จ้างในช่วงเวลานั้น

หากเป็น "งานปกติของธุรกิจ" เช่น พนักงานบัญชี ธุรการ ฝ่ายขาย โปรแกรมเมอร์ หรือพนักงานโรงงาน แม้จะให้เซ็นสัญญาปีต่อปี กฎหมาย "ไม่ถือเป็นข้อยกเว้น" เมื่อไม่ต่อสัญญา นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเสมอ

การนับอายุงานสะสมตามมาตรา 20: ห้ามตัดตอน

พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 20 กำหนดว่า หากนายจ้างให้ทำงานติดต่อกันหลายช่วงเวลา โดยทำสัญญาเป็นคราวๆ ไป ให้ "นับระยะเวลาการทำงานทุกช่วงเวลารวมกัน" เพื่อคำนวณสิทธิค่าชดเชย

ดังนั้น หากต่อสัญญาทุกปีรวม 3 ปี เท่ากับมีอายุงานสะสม 3 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน ตามมาตรา 118 (3) หากไม่จ่าย ต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

คุณณัฐวุฒิ ทำงานไอทีซัพพอร์ต ซึ่งเป็นงานปกติของบริษัท เซ็นสัญญาปีต่อปีมา 3 ฉบับ รวมอายุงาน 3 ปี เงินเดือน 35,000 บาท เมื่อครบสัญญาปีที่ 3 บริษัทไม่ต่อสัญญาและปฏิเสธค่าชดเชย ณัฐวุฒิจึงยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน ผลคือ งานไอทีเป็นงานปกติของธุรกิจ การไม่ต่อสัญญาถือเป็นเลิกจ้างตามมาตรา 118 วรรคสอง และอายุงานนับต่อเนื่อง 3 ปีตามมาตรา 20 บริษัทต้องจ่ายค่าชดเชย 180 วัน (210,000 บาท) พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางปฏิบัติสำหรับลูกจ้างสัญญาจ้าง

ตรวจสอบลักษณะงาน: หากเป็นงานปกติของบริษัท มีสิทธิได้รับค่าชดเชยเมื่อไม่ต่อสัญญา
เก็บสัญญาจ้างทุกฉบับ: เก็บสัญญาต่อเนื่องทุกปีเพื่อยืนยันอายุงานสะสมตามมาตรา 20
ทวงถามค่าชดเชย: ทำหนังสือขอรับเงินชดเชยตามมาตรา 118 ทันทีหากไม่ได้รับการต่อสัญญา
ร้องเรียนพนักงานตรวจแรงงาน: ยื่นคำร้อง (คร.7) ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่

สัญญาจ้างปีต่อปีไม่ใช่เครื่องมือตัดสิทธิคนทำงาน รู้ทันกฎหมายเพื่อปกป้องสิทธิและเงินชดเชยอันชอบธรรมของคุณ

แหล่งอ้างอิง

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 9, 17, 20, 118, 144)
พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 (มาตรา 49)
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (https://www.labour.go.th)