บริษัทบังคับเปิด GPS บนมือถือส่วนตัว ติดตามพิกัดตลอดเวลา: ละเมิดสิทธิส่วนบุคคล และผิด PDPA หรือไม่?

คำตอบทางกฎหมายที่ชัดเจนคือ การบังคับติดตามพิกัด GPS บนโทรศัพท์ส่วนตัวนอกเวลางาน หรือโดยปราศจากความยินยอมที่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นการ "ละเมิดสิทธิความเป็นส่วนตัวและผิดกฎหมาย PDPA อย่างชัดเจน"

หลักเกณฑ์สำคัญตามกฎหมายมี 3 มิติหลัก:

• ประการแรก พิกัดตำแหน่งคือข้อมูลส่วนบุคคล ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) ข้อมูลพิกัดทางภูมิศาสตร์ (Geolocation Data) ที่เชื่อมโยงถึงตัวบุคคลได้ ถือเป็น "ข้อมูลส่วนบุคคล" การเก็บรวบรวม ต้องมีฐานความชอบธรรมทางกฎหมายตาม มาตรา 24 และต้องจำกัดขอบเขตการเก็บข้อมูล "เท่าที่จำเป็น" ตามหลักความจำเป็นและได้สัดส่วนตาม มาตรา 21

• ประการที่สอง ขอบเขตการติดตามต้องจำกัดเฉพาะ "เวลาทำงาน" เท่านั้น แม้นายจ้างจะอ้างฐานประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย (Legitimate Interest) ในการตรวจสอบการทำงานของพนักงานภาคสนาม แต่นายจ้างมีสิทธิติดตามพิกัดได้เฉพาะ "ระหว่างเวลาทำงานปกติและในเส้นทางปฏิบัติหน้าที่" เท่านั้น เมื่อสิ้นสุดเวลาทำงาน นายจ้างไม่มีสิทธิเข้าถึงข้อมูลพิกัดตำแหน่งได้ ยิ่งไปกว่านั้น ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 23/1 วรรคท้าย ยังรับรองสิทธิการตัดการติดต่อสื่อสาร (Right to Disconnect) นอกเวลาทำงาน การบังคับเปิด GPS ในวันหยุดจึงขัดต่อสิทธิการพักผ่อนโดยตรง

• ประการที่สาม โทรศัพท์ส่วนตัวไม่ใช่ทรัพย์สินบริษัท หากนายจ้างไม่ได้จัดหาโทรศัพท์ของบริษัทให้ แต่บังคับให้ใช้สมาร์ทโฟนส่วนตัวติดตั้งแอปติดตามพิกัด การบังคับดังกล่าวอาจเข้าข่ายละเมิดสิทธิในความเป็นอยู่ส่วนตัวตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 32 และหากนายจ้างเก็บข้อมูลพิกัดนอกเวลางานโดยมิชอบ มีโทษปรับทางปกครองสูงสุดถึง 5,000,000 บาท ตาม PDPA และลูกจ้างมีสิทธิฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนได้

กรณีศึกษาประกอบความเข้าใจ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

อานนท์ ทำงานเป็นพนักงานขาย บริษัทบังคับให้ติดตั้งแอปติดตามงานบนมือถือส่วนตัว โดยระบบจะบันทึกพิกัด GPS ทุก 10 นาทีตลอด 24 ชั่วโมง วันหนึ่งหัวหน้างานทักไลน์มาต่อว่าอานนท์ในวันอาทิตย์ว่าทำไมไปปรากฏตัวที่ห้างสรรพสินค้า ทั้งที่เป็นวันหยุดส่วนตัว อานนท์รู้สึกถูกคุกคาม จึงทำหนังสือคัดค้านและยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) คณะกรรมการฯ วินิจฉัยว่า การติดตามพิกัดนอกเวลาทำงานเกินขอบเขตความจำเป็น และเป็นการละเมิดสิทธิตาม PDPA จึงสั่งปรับบริษัท และสั่งให้ปรับปรุงแอปพลิเคชันให้ตัดสัญญาณ GPS อัตโนมัติทันทีเมื่อพ้นเวลาทำงาน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือ 4 ขั้นตอนเมื่อถูกบังคับเปิด GPS บนมือถือส่วนตัว

ตรวจสอบนโยบายความเป็นส่วนตัว (Privacy Notice): ดูว่าบริษัทระบุวัตถุประสงค์และช่วงเวลาเก็บข้อมูลพิกัดไว้อย่างไร

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัวในมือถือ: กำหนดสิทธิ์ให้แอปเข้าถึงตำแหน่งเฉพาะ "ขณะใช้งานแอปเท่านั้น" และปิดสัญญาณนอกเวลางาน

1. ทำหนังสือทักท้วงการติดตามนอกเวลางาน: ชี้แจงต่อฝ่ายบุคคลว่าการติดตามพิกัดในวันหยุดขัดต่อหลัก PDPA และมาตรา 23/1

2. ร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.): หากบริษัทยังคงข่มขู่จะลงโทษทางวินัย สามารถยื่นคำร้องเรียนต่อ สคส. หรือโทรสายด่วน 1111 ต่อ 88 เพื่อให้ตรวจสอบ

เวลาส่วนตัวคือสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกคน เทคโนโลยีมีไว้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ไม่ใช่เพื่อเปลี่ยนสมาร์ทโฟนส่วนตัวให้กลายเป็นเครื่องมือคุมขังชีวิตคุณ

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 19, มาตรา 21, มาตรา 24 และมาตรา 77

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 23/1

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 32 (สิทธิในความเป็นอยู่ส่วนตัว)

• สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) (แนวปฏิบัติการประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลของลูกจ้าง)