บังคับตรวจเลือดหาเชื้อ HIV ก่อนรับเข้าทำงาน หรือตรวจพบแล้วสั่งปลด: เช็กสิทธิกฎหมายแรงงานและข้อห้ามเลือกปฏิบัติ

สถานการณ์เหล่านี้ยังเกิดขึ้น ทั้งที่ปัจจุบันผู้ติดเชื้อที่รับยาต้านไวรัสสม่ำเสมอมีระดับเชื้อต่ำจนไม่ถ่ายทอดสู่ผู้อื่น (U=U) และทำงานได้ตามปกติ ทว่าความกลัวยังทำให้หลายองค์กรละเมิดสิทธิลูกจ้าง ตามกฎหมายไทย นายจ้างมีสิทธิทำเช่นนี้ได้จริงหรือ?

ข้อห้ามเลือกปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน

พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 15 ห้ามนายจ้างเลือกปฏิบัติต่อลูกจ้างในการจ้างงาน เว้นแต่ลักษณะงานไม่อาจทำได้ ประกอบกับประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง แนวปฏิบัติการป้องกันและบริหารจัดการด้านเอดส์ในสถานที่ทำงาน กำหนดชัดเจน:

• การตรวจหาเชื้อ HIV ต้องไม่เป็นเงื่อนไขในการรับเข้าทำงานหรือเลื่อนตำแหน่ง

• - ห้ามบังคับตรวจหาเชื้อทั้งก่อนจ้างงานและระหว่างทำงาน

• - ข้อมูลตรวจสุขภาพต้องเก็บเป็นความลับ ห้ามเปิดเผยโดยไม่ได้รับความยินยอม

ข้อมูลสุขภาพคือ Sensitive Data ตาม PDPA

พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 26 กำหนดให้ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลอ่อนไหว ห้ามเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยโดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง การที่นายจ้างบังคับตรวจหรือให้ รพ. ส่งผลเลือดให้ฝ่ายบุคคลโดยตรง ถือว่าผิดกฎหมาย มีโทษปรับทางปกครองและโทษทางอาญา

ตรวจพบแล้วเลิกจ้าง: เลิกจ้างไม่เป็นธรรม

หากทำงานอยู่แล้วนายจ้างทราบผลแล้วสั่งปลด การติดเชื้อ HIV ไม่ใช่ความผิดตามมาตรา 119 เพราะยังทำงานได้ตามปกติ นายจ้างจึงต้องจ่ายค่าบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 และค่าชดเชยตามมาตรา 118 (30 ถึง 400 วัน)

นอกจากนี้ ยังถือเป็น "การเลิกจ้างไม่เป็นธรรม" ตาม พ.ร.บ. จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ศาลมีอำนาจสั่งให้รับกลับเข้าทำงาน หรือสั่งจ่ายค่าเสียหายเพิ่มเติม (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

คุณชนินทร์ ทำงานตำแหน่งการตลาดมา 3 ปี เงินเดือน 40,000 บาท บริษัทจัดตรวจสุขภาพประจำปีและแอบตรวจ Anti-HIV เมื่อผลเป็นบวก ฝ่ายบุคคลแจ้งให้ออกทันทีโดยไม่จ่ายเงินใดๆ กรณีนี้ ชนินทร์ไม่ได้ทำผิดตามมาตรา 119 บริษัทจึงต้องจ่ายค่าชดเชย 180 วัน (240,000 บาท) ตามมาตรา 118 พร้อมค่าบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 และดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 ชนินทร์ยังสามารถฟ้องศาลแรงงานเรียกค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมตามมาตรา 49 และร้องเรียนการละเมิดข้อมูลสุขภาพตาม PDPA ได้ (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางปฏิบัติสำหรับองค์กรและคนทำงาน

สำหรับองค์กร:

• ยกเลิกการตรวจหาเชื้อ HIV ก่อนรับเข้าทำงานและตรวจประจำปี

• - ปรับปรุงระเบียบไม่ให้มีการเลือกปฏิบัติต่อผู้มีเชื้อ

• - รักษาความลับข้อมูลสุขภาพตามมาตรฐาน PDPA

• สำหรับคนทำงาน:

• - มีสิทธิปฏิเสธการตรวจหาเชื้อที่ไม่เกี่ยวกับลักษณะงาน

• - เก็บหลักฐานใบส่งตัว ผลตรวจ หรือข้อความที่ถูกบีบให้ออก

• - ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน หรือฟ้องศาลแรงงานหากถูกเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

การทำงานควรวัดที่ความสามารถ ไม่ใช่ผลตรวจเลือด องค์กรที่เคารพความหลากหลายย่อมสร้างความมั่นคงให้แก่สถานที่ทำงาน

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 9, 15, 17, 118, 119)

• - พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (มาตรา 26)

• - พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 (มาตรา 49)

• - ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง แนวปฏิบัติการป้องกันและบริหารจัดการด้านเอดส์ในสถานที่ทำงาน

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน (https://www.labour.go.th)