ตรวจประวัติอาชญากรรมก่อนรับเข้าทำงาน: บริษัทปฏิเสธไม่รับเพราะเคยมีประวัติ ผิดกฎหมายไหม? เช็กสิทธิและ PDPA ม. 26

1. ข้อมูลประวัติอาชญากรรม = "ข้อมูลอ่อนไหวพิเศษ" (PDPA มาตรา 26)

ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 26 ข้อมูลประวัติอาชญากรรมจัดเป็น ข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความอ่อนไหวเป็นพิเศษ (Sensitive Personal Data)

กฎหมายกำหนดชัดเจนว่า "ห้ามเก็บรวบรวมโดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้งจากเจ้าของข้อมูล" เว้นแต่มีกฎหมายให้อำนาจ บริษัทจะแอบนำชื่อไปตรวจประวัติไม่ได้ และผู้สมัครมีสิทธิยินยอมหรือไม่ยินยอมก็ได้

2. ตรวจได้แค่ไหน? ต้องดู "ความจำเป็นและได้สัดส่วนกับงาน"

แม้จะยินยอม แต่การตรวจประวัติต้องอยู่ใต้หลักความจำเป็นและได้สัดส่วน:

• งานที่จำเป็นโดยตรง: เช่น รปภ. แคชเชียร์ บัญชี หรือคนขับรถรับส่ง ซึ่งเกี่ยวกับความปลอดภัยและทรัพย์สิน นายจ้างย่อมมีความชอบธรรมในการตรวจ

• งานทั่วไป: เช่น กราฟิก โปรแกรมเมอร์ หรือการตลาด การตรวจประวัติทุกคนโดยไม่เกี่ยวกับเนื้องาน อาจเข้าข่ายเลือกปฏิบัติและขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 27

3. มีคดีแบบไหนบ้างที่ไม่ควรถูกตัดสิทธิทำงาน?

• คดีรอลงอาญา (มาตรา 56 ประมวลกฎหมายอาญา): กฎหมายถือว่า "ไม่เคยรับโทษจำคุกจริง" ไม่ควรเหมารวม

• คดีลหุโทษหรือประมาท: เช่น อุบัติเหตุจราจร ไม่ได้สะท้อนความทุจริต

• โครงการลบประวัติของ สตช.: สำนักงานตำรวจแห่งชาติได้ปรับปรุงระเบียบคัดแยกประวัติ ผู้ที่อัยการสั่งไม่ฟ้อง ศาลยกฟ้อง หรือพ้นโทษตามเกณฑ์ จะถูกปลดจากทะเบียนเพื่อคืนสิทธิการทำงาน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

กรณีศึกษาในทางปฏิบัติ

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

คุณกิตติ สมัครงานโปรแกรมเมอร์ในบริษัทไอที ผ่านการทดสอบทักษะแล้ว แต่บริษัทตรวจประวัติพบว่าเคยมีคดีวิวาทสมัยเรียนเมื่อ 7 ปีก่อน ศาลสั่งปรับและรอลงอาญา ฝ่ายบุคคลจึงยกเลิกการจ้างทันที อ้างนโยบายไม่รับคนมีประวัติคดีอาญาทุกกรณี

ผลทางกฎหมาย: การที่บริษัทปฏิเสธแบบเหมารวม โดยความผิดในอดีตไม่เกี่ยวกับตำแหน่งโปรแกรมเมอร์ และเป็นคดีรอลงอาญาที่ผ่านพ้นมานาน ย่อมเข้าข่ายการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมในการจ้างงาน หากร้องเรียนต่อองค์กรสิทธิมนุษยชน อาจมีคำสั่งให้บริษัททบทวนหลักเกณฑ์ให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

ขั้นตอนเตรียมตัวสำหรับผู้สมัครงาน

• ตรวจสอบประวัติตนเอง: ยื่นขอคัดแยกประวัติ ณ กองทะเบียนประวัติอาชญากร สตช. ว่าได้รับการลบประวัติตามเกณฑ์หรือไม่

• อ่านเอกสารยินยอม PDPA: เช็กวัตถุประสงค์ว่าสอดคล้องกับงานหรือไม่

• สื่อสารอย่างตรงไปตรงมา: หากมีประวัติรอลงอาญา ควรชี้แจงตั้งแต่ตอนสัมภาษณ์

• ปรึกษาหน่วยงานคุ้มครองสิทธิ: หากถูกละเมิด ร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.)

อดีตที่ผ่านการแก้ไขไม่ควรเป็นกำแพงปิดกั้นโอกาสเริ่มต้นใหม่ การเปิดกว้างและการตรวจสอบที่คำนึงถึงสิทธิมนุษยชนคือหัวใจของตลาดแรงงานที่เป็นธรรม

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (มาตรา 26)

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 (มาตรา 27)

• ประมวลกฎหมายอาญา (มาตรา 56)

• ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติว่าด้วยประมวลระเบียบการตำรวจไม่เกี่ยวกับคดี ลักษณะที่ 32 การพิมพ์ลายนิ้วมือ

• กองทะเบียนประวัติอาชญากร สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (https://crd.police.go.th)