บังคับตรวจสุขภาพก่อนเข้าทำงาน นายจ้างสั่งตรวจอะไรได้บ้าง? ส่องสิทธิผู้สมัครงานตามกฎหมายแรงงานและ PDPA

ข้อมูลสุขภาพคือ "ข้อมูลส่วนบุคคลอ่อนไหว" (Sensitive Personal Data)

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 26 บัญญัติให้ข้อมูลสุขภาพเป็น "ข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความอ่อนไหว" ซึ่งห้ามเก็บรวบรวมโดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้งจากเจ้าของข้อมูล

การตรวจสุขภาพก่อนรับเข้าทำงาน ต้องอยู่ภายใต้หลักความจำเป็นและได้สัดส่วน คือตรวจเฉพาะสิ่งที่เกี่ยวข้องกับ "ความสามารถในการทำงานในตำแหน่งนั้นโดยตรง" เท่านั้น

ตรวจอะไรได้ ตรวจอะไร "ห้ามบังคับ"?

1. ตรวจได้ตามความจำเป็นของงาน:

• ตรวจโรคติดต่อร้ายแรง เช่น วัณโรคในระยะติดต่อ สำหรับงานสัมผัสอาหาร หรืองานสาธารณสุข

• ตรวจสายตาและสมรรถภาพการมองเห็น สำหรับพนักงานขับรถหรือควบคุมเครื่องจักรหนัก

• ตรวจสารเสพติด สำหรับตำแหน่งที่มีความเสี่ยงสูงต่อความปลอดภัยสาธารณะ

2. ตรวจที่ "ห้ามบังคับหรือเลือกปฏิบัติ":

• ตรวจหาเชื้อ HIV: กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานร่วมกับกระทรวงสาธารณสุข มีแนวปฏิบัติชัดเจน ห้ามมิให้นายจ้างบังคับตรวจหาเชื้อ HIV เพื่อใช้เป็นเงื่อนไขในการรับเข้าทำงาน

• ตรวจการตั้งครรภ์: การบังคับตรวจตั้งครรภ์เพื่อคัดผู้หญิงออก ขัดต่อ พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 43 ชัดเจน

ปฏิเสธไม่รับเพราะผลตรวจสุขภาพ ผิดกฎหมายไหม?

ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 27 และ พ.ร.บ. ความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 กำหนดหลักการห้ามเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม

ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกา (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ) หากผู้สมัครมีภาวะสุขภาพที่ไม่ได้กระทบต่อความสามารถในการทำงาน เช่น มีเชื้อเอชไอวีแต่รับยาต้านจนตรวจไม่พบ หรือโรคประจำตัวที่ควบคุมได้ นายจ้างจะนำเหตุดังกล่าวมาปฏิเสธการจ้างไม่ได้ หากบริษัททำหนังสือ Offer แล้ว การยกเลิกสัญญาฝ่ายเดียวอาจถือเป็นการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม ลูกจ้างมีสิทธิฟ้องเรียกค่าเสียหายได้

ตัวอย่างกรณีศึกษา:

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

"กิตติศักดิ์" ได้รับคัดเลือกเป็นโปรแกรมเมอร์ในบริษัทเทคโนโลยี ต่อมาตรวจสุขภาพพบว่าเป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบีที่ไม่ติดต่อในชีวิตประจำวัน ฝ่ายบุคคลจึงยกเลิกการจ้างงาน กิตติศักดิ์จึงร้องเรียนต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม (วลพ.)

ผลการวินิจฉัยชี้ว่า ตำแหน่งโปรแกรมเมอร์เป็นการนั่งเขียนโค้ดในสำนักงาน ภาวะสุขภาพดังกล่าวไม่กระทบต่อประสิทธิภาพงาน การปฏิเสธการจ้างจึงเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม และสั่งให้นายจ้างจ่ายค่าเสียหายแก่กิตติศักดิ์

ขั้นตอนและคำแนะนำสำหรับผู้สมัครงาน

1. สอบถามความจำเป็น: ขอดูรายการตรวจสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งงานโดยตรง

2. ปฏิเสธการตรวจที่ละเมิดสิทธิ: หากพบรายการตรวจไม่เกี่ยวข้อง เช่น ตรวจตั้งครรภ์ หรือตรวจ HIV สำหรับงานออฟฟิศทั่วไป คุณมีสิทธิปฏิเสธได้

3. เก็บหลักฐานการจ้างงาน: เก็บ Offer Letter และอีเมลยืนยันการจ้างงานไว้ทั้งหมด

4. ร้องเรียนเมื่อถูกเลือกปฏิบัติ: ยื่นเรื่องร้องเรียนต่อคณะกรรมการ วลพ. หรือสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ได้ทันที

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (มาตรา 26)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 43, มาตรา 107)

• พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558

• แนวปฏิบัติแห่งชาติด้านการป้องกันและบริหารจัดการปัญหาเอชไอวีและเอดส์ในสถานที่ทำงาน กระทรวงแรงงาน (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)