เซอร์วิสชาร์จ (Service Charge) หายไปไหน? สิทธิพนักงานโรงแรม-ร้านอาหาร กับเงินบริการที่นายจ้างห้ามอม!

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง) ธนภัทร ทำงานเป็นพนักงานต้อนรับในห้องอาหารของโรงแรม 4 ดาวแห่งหนึ่ง โรงแรมมีนโยบายเรียกเก็บเซอร์วิสชาร์จ 10% จากลูกค้าทุกโต๊ะ ในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว (High Season) ลูกค้าเข้าพักและใช้บริการห้องอาหารเต็มทุกวัน ยอดบิลรวมหลายล้านบาท แต่เมื่อถึงวันจ่ายเงินเดือน ธนภัทรและเพื่อนร่วมงานกลับได้รับเงินเซอร์วิสชาร์จเพียงคนละ 1,500 บาท เมื่อสอบถามฝ่ายบัญชี กลับได้รับคำชี้แจงว่าโรงแรมได้นำเงินเซอร์วิสชาร์จส่วนใหญ่ไปหักเป็นค่าซ่อมแซมจานชาม ค่าทำความสะอาด และเก็บเป็นทุนสำรองของโรงแรม ทำให้พนักงานรู้สึกว่าถูกเอาเปรียบ

ในทางกฎหมาย ศาลแรงงานและศาลฎีกาได้เคยวางแนวทางเกี่ยวกับเงินเซอร์วิสชาร์จไว้อย่างน่าสนใจ:

สถานะของเซอร์วิสชาร์จและสภาพการจ้าง: แม้เงินเซอร์วิสชาร์จที่ผันแปรตามยอดขายจะไม่ถือเป็น "ค่าจ้าง" ในการคำนวณเงินค่าชดเชยการเลิกจ้าง แต่เมื่อนายจ้างมีข้อตกลง สัญญาจ้าง หรือประกาศระเบียบว่าจะเรียกเก็บเซอร์วิสชาร์จจากลูกค้าเพื่อนำมาจัดสรรแบ่งให้แก่พนักงาน เงินก้อนนี้ย่อมมีสถานะเป็น "ข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง" ตาม พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 มาตรา 5 นายจ้างมีหน้าที่ต้องนำเงินที่เรียกเก็บได้ทั้งหมดมาจัดสรรแบ่งให้แก่ลูกจ้างตามเกณฑ์ที่ตกลงกันไว้

นายจ้างไม่มีสิทธิยึดไว้เป็นกำไรบริษัท: เงินเซอร์วิสชาร์จคือเงินที่ลูกค้าจ่ายให้แก่พนักงานบริการ โดยนายจ้างทำหน้าที่เพียงตัวกลางในการเรียกเก็บและจัดสรรเท่านั้น การที่นายจ้างแอบหักเงินเซอร์วิสชาร์จไว้เป็นกำไรของบริษัท หรือจ่ายให้ลูกจ้างไม่ครบตามยอดจริง ถือเป็นการฝ่าฝืนสภาพการจ้างที่ไม่เป็นคุณแก่ลูกจ้าง

ห้ามหักเป็นค่าจานแตกหรือของเสียหาย: นายจ้างไม่มีอำนาจนำเงินเซอร์วิสชาร์จไปหักกลบลบหนี้เป็นค่าจานแตกหรือค่าอุปกรณ์ชำรุดโดยพลการ เพราะขัดต่อหลักความยินยอมตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

สิทธิในการตรวจสอบและความโปร่งใส: ลูกจ้างหรือคณะกรรมการสวัสดิการในสถานประกอบกิจการ (คสพ.) มีสิทธิเรียกร้องให้นายจ้างเปิดเผยรายงานยอดเงินเซอร์วิสชาร์จที่เรียกเก็บได้จริงในแต่ละเดือน เพื่อความโปร่งใสและเป็นธรรมในการจัดสรร

4 ขั้นตอนทวงคืนความโปร่งใสของเงินเซอร์วิสชาร์จ:

1. ตรวจสอบข้อตกลงสภาพการจ้าง: ศึกษาสัญญาจ้างหรือประกาศของบริษัทว่ากำหนดสูตรการแบ่งเซอร์วิสชาร์จไว้อย่างไร

2. 2. รวมกลุ่มตรวจสอบยอดขาย: รวบรวมข้อมูลยอดขายและสลิปเงินเดือนของพนักงานเพื่อเปรียบเทียบความผิดปกติ

3. 3. เสนอผ่าน คสพ. หรือสหภาพแรงงาน: ใช้กลไกตัวแทนพนักงานขอเปิดดูรายงานบัญชีเซอร์วิสชาร์จอย่างเป็นทางการ

4. 4. ปรึกษาพนักงานตรวจแรงงาน: หากนายจ้างบ่ายเบี่ยงหรือไม่ยอมจ่ายเงินตามส่วน ให้ยื่นเรื่องต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

หยาดเหงื่อและรอยยิ้มในการบริการคือคุณค่าที่ลูกค้าจ่ายให้คนทำงาน นายจ้างต้องซื่อสัตย์ โปร่งใส และไม่พรากสิทธิอันชอบธรรมไปจากลูกจ้าง

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 มาตรา 5 และ 20

• - พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 และ 144

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน