บังคับไป Team Building วันเสาร์-อาทิตย์: ภาพลวงตาของการสร้างความสามัคคีที่ทำลายสุขภาวะและเร่งคนเก่งให้ลาออก

ฝ่ายบริหารยิ้มแย้ม คิดว่านี่คือการมอบสวัสดิการสุดพิเศษและเป็นรางวัลตอบแทนความเหน็ดเหนื่อย

ทว่าในกรุ๊ปแชตลับที่ไม่มีผู้บริหาร เสียงถอนหายใจดังระงม พนักงานหลายคนเริ่มส่งข้อความถามกันว่า "ใครมีข้ออ้างไม่ไปบ้าง?", "เหนื่อยกับงานมาทั้งสัปดาห์ เสาร์อาทิตย์ยังต้องไปนั่งเล่นเกมส่งลูกโป่งอีกเหรอ?", "ทำไมไม่เอาเงินค่าจัดทริปมาจ่ายเป็นโบนัส?"

ผู้บริหารมักเชื่อว่า ความขัดแย้งและรอยร้าวในการทำงานสามารถรักษาได้ด้วยการพาคนไปกระโดดตบ ร้องคาราโอเกะ หรือยืนกอดคอกันรอบกองไฟ แต่ในความเป็นจริง การบังคับใช้เวลาส่วนตัวในวันหยุดเพื่อกิจกรรมสันทนาการ คือตัวเร่งชั้นดีที่สร้างความขุ่นเคือง ทำลายสุขภาวะทางจิตใจ และผลักดันให้คนเก่งตัดสินใจยื่นใบลาออก

สองฝั่งที่เข้าใจผิด: กิจกรรมสร้างภาพลวงตากับความปลอดภัยทางจิตวิทยาหน้างาน

ความล้มเหลวของการสร้างทีมมักเกิดจากการมองความผูกพันของพนักงานผิดฝั่ง:

ฝั่งภาพลวงตาของการบังคับสนุก (The Illusion of Forced Fun): ฝ่ายบุคคลและผู้บริหารมักคิดว่า ความสัมพันธ์ที่ดีเกิดจากกิจกรรมนอกเวลางาน การจัดคอร์สอบรมละลายพฤติกรรม 2 วัน 1 คืน ถูกมองว่าเป็นยาวิเศษที่ทำให้คนที่เกลียดกันในออฟฟิศหันมารักกันได้ พนักงานถูกบังคับให้แสดงออกว่ามีความสุขท่ามกลางสายตาของผู้บริหาร แต่ทันทีที่ก้าวขึ้นรถบัสกลับกรุงเทพฯ หน้ากากความสนุกก็ถูกถอดออก ปัญหาการทำงาน คอขวดในการอนุมัติ และวัฒนธรรมการเมืองภายในยังคงรออยู่ที่โต๊ะทำงานเหมือนเดิมโดยไม่เคยถูกแตะต้อง

ฝั่งความไว้เนื้อเชื่อใจในการทำงานจริง (Psychological Safety in Daily Workflow): ความผูกพันในทีมที่แท้จริงไม่ได้สร้างขึ้นริมชายหาด แต่สร้างขึ้นในห้องประชุมวันจันทร์ถึงวันศุกร์ มันคือการที่พนักงานสามารถพูดความจริงได้โดยไม่ต้องกลัวถูกลงโทษ การที่หัวหน้ารับฟังเมื่อลูกทีมแจ้งว่าภาระงานล้นมือ และการที่ทุกคนเคารพขอบเขตเวลาชีวิตของกันและกัน หากในการทำงานประจำวัน หัวหน้างานยังคงใช้อารมณ์ตัดสิน สั่งงานดึกดื่น และไม่เคยกระจายอำนาจ กิจกรรม Team Building ร้อยครั้งก็ไม่มีวันสร้างความสามัคคีได้จริง

ปัญหากฎหมายแรงงานและความเกรงใจที่ถูกเอาเปรียบ

ในมิติของกฎหมายคุ้มครองแรงงานไทย ลูกจ้างมีสิทธิได้รับวันหยุดประจำสัปดาห์ไม่น้อยกว่าสัปดาห์ละหนึ่งวัน การสั่งหรือบังคับให้พนักงานเข้าร่วมกิจกรรมของบริษัทในวันหยุดโดยไม่ได้รับความยินยอม และไม่มีการจ่ายค่าทำงานในวันหยุด (Holiday Pay) หรือค่าล่วงเวลา ย่อมมีความสุ่มเสี่ยงต่อการละเมิดกฎหมายแรงงาน (ควรตรวจสอบระเบียบนโยบายกับนักกฎหมายแรงงานก่อนดำเนินการ)

ยิ่งไปกว่านั้น วัฒนธรรมความเกรงใจในสังคมไทยกลายเป็นเครื่องมือกดทับ พนักงานรู้ดีว่าแม้บริษัทจะบอกว่า "ไปตามความสมัครใจ" แต่ใครที่ไม่ไปจะถูกหมายหัวว่าเป็นคนไม่มีสปิริต ขาดการมีส่วนร่วม และส่งผลต่อการประเมินผลงานสิ้นปี การเบียดเบียนเวลาพักผ่อนที่ควรจะได้อยู่กับครอบครัวหรือฟื้นฟูสุขภาพ จึงกลายเป็นการสร้างภาวะหมดไฟสะสมที่ไร้ทางออก

3 การปรับเปลี่ยนเพื่อคืนคุณค่าที่แท้จริงให้กับการสร้างทีม

• จัดกิจกรรมสันทนาการใน "เวลาทำงานปกติ" เท่านั้น: หากองค์กรต้องการจัด Team Building หรือสัมมนาประจำปีอย่างจริงใจ ต้องจัดในวันพฤหัสบดีหรือวันศุกร์ในเวลาทำการ 09.00 - 17.00 น. เพื่อแสดงให้เห็นว่า บริษัทให้คุณค่ากับกิจกรรมนี้จนยอมลงทุนด้วยเวลาการทำงานขององค์กรเอง และคืนวันเสาร์-อาทิตย์ให้พนักงานได้พักผ่อนอย่างสมบูรณ์

• เปลี่ยนจากการละลายพฤติกรรม มาเป็นการแก้ปัญหาหน้างานร่วมกัน (Work Hackathon): แทนที่จะเสียเงินจ้างวิทยากรมาเล่นเกมนันทนาการ ให้จัดเวิร์กช็อป 1 วันเพื่อเปิดให้แต่ละแผนกนำปัญหาคอขวด (Bottleneck) ที่ทำให้ทุกคนเหนื่อยล้ามาช่วยกันระดมสมองและออกแบบกระบวนการทำงานใหม่ การร่วมมือกันแก้ปัญหาจริงในงานจะสร้างความเคารพและความไว้วางใจซึ่งกันและกันได้ดีกว่าเกมสันทนาการหลายเท่า

• เคารพทางเลือกของความหลากหลาย (Inclusion & Boundaries): ยอมรับความจริงว่า พนักงานแต่ละคนมีภาระและเงื่อนไขชีวิตที่แตกต่างกัน บางคนมีลูกเล็ก บางคนต้องดูแลพ่อแม่ที่ป่วย การเปิดโอกาสให้พนักงานเลือกได้ว่าจะเข้าร่วมงานเลี้ยงสังสรรค์หรือไม่ โดยไม่มีผลกระทบเชิงลบต่อหน้าที่การงาน คือมาตรฐานการเคารพความเป็นมนุษย์ที่องค์กรยุคใหม่ต้องมี

ความสามัคคีที่แท้จริงไม่ได้เกิดจากการบังคับให้คนมาร้องเพลงร่วมกันในวันหยุด

ลองสำรวจความรู้สึกของทีมคุณในสัปดาห์นี้ แล้วถามตัวเองตรงๆ ว่า คุณกำลังจัด Team Building เพื่อบำบัดความต้องการของผู้บริหาร หรือกำลังสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ทำให้คนอยากตื่นมาทำงานร่วมกันในทุกๆ เช้า?

แหล่งอ้างอิง

• Harvard Business Review: Why Team-Building Activities Often Backfire (https://hbr.org/2018/06/why-team-building-activities-often-backfire)

• Forbes: The Problem With Forced Fun At Work (And How To Fix It) (https://www.forbes.com/sites/carolinecastrillon/2021/11/21/the-problem-with-forced-fun-at-work-and-how-to-fix-it/)

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน: สิทธิวันหยุดประจำสัปดาห์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (https://www.labour.go.th/)