Work from Home เลิกงานแล้วไม่ตอบไลน์ได้ไหม? เช็กสิทธิ Right to Disconnect ตาม ม. 23/1

(ตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย ไม่ใช่เหตุการณ์จริง)

แพรว ทำงานเป็นนักออกแบบในบริษัทดิจิทัลเอเจนซีแห่งหนึ่ง ซึ่งมีนโยบายไฮบริด (WFH สัปดาห์ละ 3 วัน) สัญญาระบุเวลาทำงานปกติคือ 09.00 - 18.00 น. แต่ในวันที่ WFH หัวหน้างานมักส่งข้อความสั่งแก้งานด่วนในไลน์เวลา 20.30 น. และเร่งให้ส่งงานคืนนั้น เมื่อแพรวไม่ตอบแชตเพราะเป็นเวลาพักผ่อน วันรุ่งขึ้นกลับถูกหัวหน้าเรียกตำหนิว่า "ทำงานที่บ้านต้องพร้อมสแตนด์บายตลอดเวลา การไม่ตอบไลน์ถือเป็นความบกพร่องและจะถูกหักคะแนนประเมิน" แพรวรู้สึกทุกข์ใจจนส่งผลต่อสุขภาพจิตและสงสัยว่าตนเองทำผิดจริงหรือ

ในความเป็นจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยได้วางเกราะป้องกันคนทำงานยุคดิจิทัลไว้อย่างชัดเจน ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 23/1 (แก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2566):

• สิทธิตัดการติดต่อสื่อสาร (Right to Disconnect): มาตรา 23/1 วรรคห้า บัญญัติเด็ดขาดว่า "เมื่อสิ้นสุดเวลาทำงานปกติตามที่ตกลงกัน หรือสิ้นสุดการทำงานตามที่นายจ้างมอบหมาย ลูกจ้างมีสิทธิปฏิเสธการติดต่อสื่อสารไม่ว่าทางใดๆ จากนายจ้าง หัวหน้างาน หรือผู้ควบคุมงาน เว้นแต่ลูกจ้างได้ให้ความยินยอมไว้ล่วงหน้าเป็นหนังสือ" หมายความว่า หลัง 18.00 น. แพรวมีสิทธิตามกฎหมายที่จะไม่ตอบไลน์ ไม่รับสาย หรือไม่เปิดอ่านอีเมลสั่งงาน โดยไม่ถือเป็นความผิดทางวินัย

• - สิทธิและสวัสดิการต้องเท่าเทียมพนักงานในออฟฟิศ: มาตรา 23/1 วรรคท้าย บัญญัติว่า ลูกจ้างที่ทำงาน WFH มีสิทธิเช่นเดียวกับลูกจ้างที่ทำงานในสำนักงานทุกประการ นายจ้างจะอ้างเหตุทำงานที่บ้านเพื่อลดเงินเดือน ตัดสิทธิสวัสดิการ หรือเลือกปฏิบัติไม่ได้

• - ข้อตกลง WFH ต้องทำเป็นหนังสือ: นายจ้างและลูกจ้างต้องจัดทำข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุเวลาทำงานปกติ เวลาพัก หน้าที่ความรับผิดชอบ และการสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการทำงาน เช่น ค่าไฟหรือค่าอินเทอร์เน็ต

• - สั่งงานนอกเวลาต้องได้รับความยินยอมและจ่ายโอที: หากต้องการให้ทำงานนอกเวลาปกติ ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง และต้องจ่ายค่าล่วงเวลา (OT) ตามมาตรา 61 หากไม่จ่าย ต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามมาตรา 9 (ควรตรวจสอบคำพิพากษาต้นฉบับ)

แนวทางรับมือและสร้างขอบเขตที่ดีในการ WFH:

• กำหนดและสื่อสารขอบเขตเวลาทำงานชัดเจน: แจ้งสถานะการทำงานในระบบของทีม เช่น พร้อมเริ่มงาน 09.00 น. และสิ้นสุดการทำงาน 18.00 น.

• - รวบรวมหลักฐานหากถูกคุกคามหรือตัดคะแนน: บันทึกภาพเวลาที่หัวหน้าสั่งงานนอกเวลา และบันทึกการถูกข่มขู่หรือลดคะแนนประเมิน

• - พูดคุยตกลงในทีมเรื่องเกณฑ์งานด่วนจริง: วางกติกาว่างานใดคืองานฉุกเฉิน และงานใดควรส่งในเวลาทำการวันถัดไป

• - ร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน: หากนายจ้างนำการไม่ตอบแชตนอกเวลามาเป็นเหตุลงโทษทางวินัยหรือตัดเงินเดือน สามารถยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานเพื่อคุ้มครองสิทธิได้ทันที

การทำงานจากที่บ้านมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพชีวิต ไม่ใช่การขยายชั่วโมงทำงานจนกลืนกินเวลาส่วนตัว กฎหมายรับรองสิทธิการตัดการเชื่อมต่อไว้แล้ว คนทำงานจึงมีสิทธิเต็มที่ในการตั้งขอบเขตเพื่อปกป้องสุขภาพกายและใจของตนเอง

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9, 23/1 และ 61

• - พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2566

• - กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน